Neurotyzm a zdrowie fizyczne – czy neurotycy chorują częściej?

Ostatnia aktualizacja: 4 listopada, 2026 przez Piotr

Osoby, które łatwo się martwią, często słyszą, że „zamartwią się na śmierć”. Pytanie, czy w tym powiedzeniu jest ziarno prawdy, zadają sobie zwłaszcza ci, którzy rozpoznają u siebie skłonność do silnego przeżywania emocji negatywnych: częsty niepokój, napięcie, rozpamiętywanie i mocne reakcje na stres. Chcą wiedzieć, czy ta skłonność odbija się na sercu, odporności albo długości życia.

Badania nad tym tematem prowadzi się od dziesięcioleci, często na próbach liczących dziesiątki i setki tysięcy osób. Wyłaniający się z nich obraz jest bardziej złożony niż proste „neurotycy chorują częściej”. Ten tekst porządkuje, co wiadomo dość pewnie, co jest prawdopodobne, a co pozostaje niejasne.

Artykuł ma charakter edukacyjny. Neurotyzm jest cechą osobowości, a nie chorobą ani diagnozą, i żaden opis w tekście nie pozwala ocenić stanu zdrowia konkretnej osoby. Niepokojące objawy fizyczne zawsze wymagają oceny lekarza.

Neurotyzm a zdrowie – o czym właściwie mowa

Neurotyzm to jedna z pięciu podstawowych cech osobowości opisywanych w modelu Wielkiej Piątki. Oznacza względnie stałą skłonność do częstego i intensywnego przeżywania emocji negatywnych – lęku, smutku, irytacji, poczucia winy – oraz do silniejszej reakcji na stres i niepowodzenia. Każdy ma tę cechę w jakimś natężeniu. Wysoki wynik w kwestionariuszu osobowości nie jest rozpoznaniem zaburzenia.

Gdy badacze piszą o związku neurotyzmu ze zdrowiem fizycznym, mają na myśli kilka różnych rzeczy: samopoczucie i zgłaszane dolegliwości, rozpoznane choroby (np. chorobę wieńcową), wskaźniki biologiczne (np. markery stanu zapalnego) oraz śmiertelność. Te poziomy trzeba od siebie oddzielać, bo neurotyzm wiąże się z nimi w bardzo różnym stopniu.

Prawie wszystkie badania w tej dziedzinie są obserwacyjne. Pokazują, że pewne zjawiska występują razem, ale nie dowodzą, że cecha powoduje chorobę. Związek może działać w obie strony – przewlekła choroba sama nasila niepokój – albo wynikać z czynników wspólnych, takich jak trudne warunki życia czy przewlekły stres.

Czy neurotycy chorują częściej? Co pokazują badania

Silny związek ze zdrowiem psychicznym, słabszy z fizycznym

W szeroko cytowanym przeglądzie opublikowanym w „American Psychologist” Benjamin Lahey opisał neurotyzm jako cechę o dużym znaczeniu dla zdrowia publicznego. Według zebranych przez niego danych wysoki neurotyzm wiąże się z wieloma zaburzeniami psychicznymi i chorobami somatycznymi, ze współwystępowaniem różnych problemów zdrowotnych oraz z częstszym korzystaniem z opieki zdrowotnej. Autor podkreślał jednocześnie, że mechanizmy tych związków nie są jeszcze w pełni zrozumiane.

Różnicę w sile tych związków dobrze pokazuje metasynteza Strickhousera, Zella i Krizana z 2017 roku, czyli zestawienie wyników 36 metaanaliz obejmujących łącznie ponad 500 tys. uczestników. Cechy osobowości, w tym neurotyzm, wyraźnie wiązały się ze zdrowiem, ale zależności były silniejsze dla zdrowia psychicznego niż dla zdrowia fizycznego i zachowań zdrowotnych. Były też większe w próbach klinicznych niż w populacji ogólnej.

Nowe rozpoznania chorób przewlekłych

Bezpośrednio na pytanie o zachorowania odpowiada badanie Weston, Hilla i Jacksona, w którym prawie 7 tys. starszych Amerykanów obserwowano przez cztery lata. Neurotyzm należał do cech najwyraźniej powiązanych z pojawieniem się nowych rozpoznań, m.in. choroby serca, nadciśnienia tętniczego, chorób płuc i chorób stawów. Nie wiązał się natomiast z rozpoznaniem nowotworu. Informacje o diagnozach pochodziły jednak od samych uczestników, a osoby z wysokim neurotyzmem częściej korzystają z opieki lekarskiej, więc część różnicy może wynikać z częstszego wykrywania chorób, a nie z ich częstszego występowania.

Podobny kierunek pokazała analiza z 2025 roku obejmująca ponad 483 tys. uczestników UK Biobank. Wysoki neurotyzm wiązał się w niej z 37 różnymi chorobami: z większym ryzykiem m.in. chorób zakaźnych, sercowo-metabolicznych, neuropsychiatrycznych, układu pokarmowego i układu oddechowego, a z mniejszym ryzykiem nowotworów. W modelach śledzących kolejne etapy zdrowia i choroby wysoki neurotyzm wiązał się z ok. 9% wyższym ryzykiem przejścia od stanu zdrowia do pierwszej choroby powiązanej z neurotyzmem. To również badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi, że cecha jest przyczyną tych chorób.

Serce i układ krążenia

Stosunkowo dużo danych dotyczy chorób sercowo-naczyniowych. W połączonej analizie trzech amerykańskich badań kohortowych, obejmującej ponad 24,5 tys. osób o średniej wieku ok. 61 lat, wyższy neurotyzm wiązał się z wyższym ryzykiem zgonu z powodu choroby wieńcowej – o ok. 16% na każde odchylenie standardowe wyniku. Nie wiązał się natomiast z ryzykiem zgonu z powodu udaru mózgu.

Nowsze badania genetyczne wykorzystują tzw. randomizację mendlowską, czyli metodę, która na podstawie wariantów genów próbuje odróżnić związek przyczynowy od zwykłego współwystępowania. Jedna z takich analiz, opublikowana w 2025 roku, wskazuje, że genetyczna skłonność do neurotyzmu może zwiększać ryzyko zawału serca oraz udaru związanego z chorobą małych naczyń mózgowych. Autorzy sami określają swoje dane jako wstępne, a metoda ma własne ograniczenia, więc wynik nie przesądza sprawy.

Pamięć w starszym wieku

W badaniu podłużnym prawie 14 tys. osób starszych, uzupełnionym metaanalizą badań prospektywnych, wyższy neurotyzm wiązał się z gorszymi wynikami w testach poznawczych i szybszym pogarszaniem się pamięci. Związki były niewielkie, a badanie nie pozwala rozstrzygnąć, na ile odpowiada za nie sama cecha, a na ile towarzyszące jej czynniki, takie jak przewlekły stres czy objawy depresyjne.

Czy neurotycy żyją krócej? Wyniki są niespójne

Tu dane okazują się najbardziej zaskakujące. W metaanalizie indywidualnych danych ponad 76 tys. dorosłych z siedmiu kohort z USA, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Australii spośród pięciu głównych cech osobowości tylko niska sumienność wiązała się z wyższą śmiertelnością. Neurotyzm, po uwzględnieniu pozostałych cech, nie był niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu w średnio sześcioletniej obserwacji.

Inny obraz daje opublikowana w 2025 roku analiza 11 badań podłużnych, obejmująca ponad 32 tys. osób w średnim i starszym wieku. Wyższy neurotyzm wiązał się tam z krótszym przeżyciem – ryzyko zgonu było wyższe o ok. 22% na każde odchylenie standardowe. Autorzy uwzględnili wiek, płeć i wykształcenie, ale nie zachowania zdrowotne. Różnice w doborze uwzględnianych czynników są jednym z możliwych wyjaśnień rozbieżności między badaniami.

Brytyjskie badanie UK Biobank, w którym analizowano dane ponad 321 tys. osób w wieku od 37 do 73 lat, pokazało, jak mocno wynik zależy od sposobu analizy. Po uwzględnieniu jedynie wieku i płci wyższy neurotyzm wiązał się z ryzykiem zgonu wyższym o ok. 6% na każde odchylenie standardowe w ciągu średnio sześciu lat obserwacji. Ten niewielki nadmiar ryzyka statystycznie znikał jednak całkowicie, gdy autorzy uwzględnili zachowania zdrowotne: palenie, picie alkoholu, aktywność fizyczną i spożycie warzyw oraz owoców. Sugeruje to dużą rolę nawyków, choć nie dowodzi, że w pełni odpowiadają one za tę zależność. Nowsza analiza danych z tej samej kohorty, opublikowana w 2025 roku, również wykazała, że po uwzględnieniu m.in. nawyków i chorób obecnych na początku badania umiarkowany i wysoki neurotyzm wiązał się z nieco niższą śmiertelnością ogólną. Ponieważ to ta sama grupa uczestników, nie jest to niezależne potwierdzenie.

Znaczenie może mieć także kierunek zmian cechy. W amerykańskim badaniu ok. 1,7 tys. starzejących się mężczyzn, obserwowanych przez 18 lat, najniższą przeżywalność mieli ci, u których neurotyzm był wysoki i dodatkowo z czasem rósł. Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu obiektywnego i subiektywnego stanu zdrowia oraz objawów depresji. Wynik ten nie powtarza się jednak konsekwentnie: we wspomnianej analizie 11 badań z 2025 roku, obejmującej m.in. tę samą kohortę, autorzy znaleźli niewiele dowodów na to, by zmiany cech osobowości w czasie wiązały się ze śmiertelnością niezależnie od ich poziomu.

Wszystkie badania w tabeli są obserwacyjne. Dane kohortowe pochodzą głównie z USA, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Australii, więc nie muszą w pełni przenosić się na inne populacje. Pełne dane bibliograficzne znajdują się na końcu artykułu.

Więcej dolegliwości nie zawsze znaczy więcej chorób

Jedno z najważniejszych rozróżnień w tym temacie pochodzi z klasycznej pracy Davida Watsona i Jamesa Pennebakera z 1989 roku. Autorzy przeanalizowali dane z literatury i z sześciu własnych prób. Skłonność do przeżywania emocji negatywnych, którą nazywali negatywną afektywnością i która w praktyce pokrywa się z neurotyzmem, wyraźnie wiązała się z liczbą zgłaszanych dolegliwości. Nie była natomiast silnie ani konsekwentnie powiązana z rzeczywistym, długoterminowym stanem zdrowia.

Nie znaczy to, że dolegliwości są „wymyślone”. Osoba z wysokim neurotyzmem naprawdę czuje kołatanie serca, ucisk w żołądku czy napięcie karku. Jedno z wyjaśnień zakłada, że jej uwaga szybciej wychwytuje sygnały z ciała, częściej ocenia je jako groźne i dłużej się na nich skupia. Napięcie mięśni, przyspieszony oddech czy zaburzenia trawienia pod wpływem stresu są realnymi zjawiskami fizjologicznymi, choć same w sobie zwykle nie oznaczają choroby narządu. Gdy ten mechanizm się nasila, może przejść w lęk somatyczny, czyli niepokój wyrażany przez ciało.

Z tym mechanizmem wiąże się prawdopodobnie częstsze korzystanie z opieki zdrowotnej. W holenderskim badaniu przekrojowym na reprezentatywnej próbie ponad 5,5 tys. dorosłych osoby z najwyższymi wynikami neurotyzmu generowały wyraźnie wyższe koszty, obejmujące zarówno korzystanie z opieki zdrowotnej, w tym psychologicznej i psychiatrycznej, jak i utratę produktywności. W przeliczeniu na osobę koszty te były według autorów wyższe niż koszty typowych zaburzeń psychicznych.

Jak neurotyzm może wpływać na ciało

Skoro związek ze zdrowiem fizycznym istnieje, choć jest raczej słaby, pozostaje pytanie o mechanizmy. Oprócz opisanego wyżej sposobu odczuwania objawów badacze wskazują na dwie główne drogi, które prawdopodobnie działają równocześnie.

Częstsze i dłuższe pobudzenie stresowe

Osoby z wysokim neurotyzmem częściej odbierają sytuacje jako zagrażające i dłużej przeżywają je po fakcie: rozpamiętują rozmowę, analizują błędy, wyobrażają sobie najgorsze scenariusze. Dla organizmu oznacza to częstsze uruchamianie reakcji stresowej, czyli przyspieszenie tętna, wzrost ciśnienia, napięcie mięśni i wydzielanie hormonów stresu. Pojedyncza taka reakcja jest naturalna i zwykle nieszkodliwa. Potencjalnym problemem są jej częstotliwość i przedłużanie się. Mechanizmy, przez które długotrwały lęk może wpływać na zdrowie fizyczne, dotyczą m.in. układu krążenia i pokarmowego.

Część badań szukała śladów tego procesu we krwi, zwłaszcza w markerach stanu zapalnego. Wyniki dla samego neurotyzmu są jednak niejednoznaczne. W dużym amerykańskim badaniu osób w wieku średnio 64 lat niższe stężenia markerów zapalnych wiązały się przede wszystkim z wyższą ekstrawersją i sumiennością, a neurotyzm nie znalazł się wśród cech powiązanych z tymi wskaźnikami.

Codzienne nawyki: papierosy, ruch i sen

Druga droga prowadzi przez zachowania – w UK Biobank uwzględnienie nawyków statystycznie usuwało niewielki nadmiar ryzyka zgonu u osób z wyższym neurotyzmem, co wskazuje na ich dużą rolę. Najlepiej udokumentowane są palenie, ruch i sen. Związek z alkoholem jest bardziej złożony, niż podpowiada stereotyp.

Palenie. W metaanalizie danych prawie 80 tys. dorosłych z dziewięciu badań kohortowych osoby z wyższym neurotyzmem częściej paliły. Neurotyzm nie przewidywał przy tym rozpoczęcia palenia przez osoby niepalące w okresie obserwacji – wiązał się natomiast z rzadszym rzucaniem palenia i częstszym powrotem do nałogu u byłych palaczy. Można to wiązać z tym, że papieros bywa używany jako szybki sposób na obniżenie napięcia.

Alkohol. W podobnej analizie prawie 73 tys. dorosłych osoby z wyższym neurotyzmem w momencie badania nieco częściej piły intensywnie, choć wyniki poszczególnych kohort wyraźnie się różniły. W obserwacji podłużnej neurotyzm nie przewidywał jednak przechodzenia od umiarkowanego do intensywnego picia – taki związek dotyczył wyższej ekstrawersji i niższej sumienności. Autorzy uznali, że wysoki neurotyzm może nie być czynnikiem ryzyka przyszłego ryzykownego picia. Nie wyklucza to, że część osób z wysokim neurotyzmem używa alkoholu do tłumienia lęku.

Ruch. Dane z 16 prób obejmujących ponad 125 tys. osób pokazały, że niższy neurotyzm wiązał się z większą aktywnością fizyczną oraz mniej siedzącym trybem życia. Ponieważ aktywność fizyczna należy do najlepiej udokumentowanych czynników ochronnych dla serca i metabolizmu, ta różnica może mieć realne znaczenie zdrowotne.

Sen. W czterech badaniach podłużnych obejmujących ponad 22 tys. dorosłych niższy neurotyzm wiązał się z lepszą jakością snu, zarówno na początku obserwacji, jak i po kilku latach. Zależność działała też w drugą stronę: u osób, które źle spały, neurotyzm z czasem obniżał się w mniejszym stopniu. Gonitwa myśli przed zaśnięciem to dobrze znany problem osób zamartwiających się, a przewlekle zły sen sam w sobie obciąża organizm.

„Zdrowy neurotyzm”, czyli kiedy zamartwianie się może pomagać

W literaturze od lat funkcjonuje hipoteza „zdrowego neurotyzmu”. Zakłada ona, że niektóre osoby z wysokim neurotyzmem są bardziej czujne wobec swojego zdrowia i szybciej szukają pomocy lekarskiej, co w pewnych warunkach może im służyć.

Pośrednim argumentem jest badanie amerykańskiego zespołu (Turiano i in., 2013) przeprowadzone na ponad tysiącu dorosłych. Osoby jednocześnie neurotyczne i bardzo sumienne, czyli skłonne do planowania, systematyczności i dotrzymywania zobowiązań, miały niższe stężenie interleukiny-6, białka będącego markerem stanu zapalnego, niż osoby o każdym innym połączeniu tych dwóch cech. Według autorów częściowo może to wynikać z mniejszej liczby chorób współistniejących i rzadszej otyłości w tej grupie. Korzystny wynik dotyczył więc połączenia obu cech, a nie samego neurotyzmu.

Najczęściej przywoływany wynik pochodzi z UK Biobank. Gdy autorzy uwzględnili samoocenę zdrowia i pozostałe czynniki, wyższy neurotyzm wiązał się z ok. 8% niższym ryzykiem zgonu na każde odchylenie standardowe. W analizach eksploracyjnych efekt ten występował tylko u osób oceniających swoje zdrowie jako przeciętne lub złe. Niższa śmiertelność wiązała się przede wszystkim z tym aspektem neurotyzmu, który dotyczy zamartwiania się i poczucia wrażliwości. Aspekt opisujący nerwowość i napięcie nie miał związku ze śmiertelnością.

Autorzy przypuszczają, że osoby zamartwiające się, gdy czują się gorzej, mogą szybciej zgłaszać się do lekarza, co sprzyja wcześniejszemu wykryciu chorób, np. nowotworów. Nie mogli jednak sprawdzić tego bezpośrednio, ponieważ nie dysponowali danymi o wizytach lekarskich uczestników.

Co możesz zrobić, jeśli masz wysoki poziom neurotyzmu

Cechy osobowości nie zmieniają się z dnia na dzień, ale na nawyki i sposób reagowania na niepokój masz realny wpływ. Poniższe kroki wynikają z mechanizmów opisanych wyżej. Nie zastępują porady lekarza ani psychoterapii.

1. Zamień martwienie się w plan. Zamiast wracać do pytania „czy na pewno jestem zdrowy?”, ustal z lekarzem rodzinnym, jakie badania profilaktyczne są zalecane w twoim wieku i sytuacji, i wpisz je do kalendarza. Zaplanowana kontrola odpowiada na potrzebę czujności bez ciągłego sprawdzania.
2. Ogranicz sprawdzanie. Wielokrotne mierzenie ciśnienia, oglądanie znamion czy przeszukiwanie internetu w poszukiwaniu objawów daje chwilową ulgę, ale podtrzymuje lęk. Pomagają jasne zasady, np. mierzenie ciśnienia według planu ustalonego z lekarzem zamiast sprawdzania go za każdym razem, gdy pojawia się niepokój.
3. Postaw na regularny ruch. Nie chodzi o wyczyn. Marsz, rower czy pływanie służą układowi krążenia, a regularna aktywność fizyczna przy wysokim neurotyzmie pomaga też rozładować napięcie, które inaczej krąży w myślach.
4. Chroń sen. Jeśli zasypianie utrudnia gonitwa myśli, pomocne bywa wyznaczenie wcześniej wieczorem krótkiego „czasu na zmartwienia” i zapisanie ich na kartce, a także trzymanie się stałych pór snu.
5. Zwróć uwagę na szybkie sposoby rozładowania napięcia. Papieros, podjadanie czy kieliszek „na uspokojenie” działają szybko, ale przy częstym stosowaniu obciążają zdrowie. Jeśli palisz, plan na chwile silnego napięcia jest równie ważny jak sama decyzja o rzuceniu, bo właśnie w takich chwilach łatwo o nawrót.
6. Pracuj nad samą cechą. To zwykle najtrudniejszy krok i wymaga najwięcej czasu – więcej o nim poniżej.

Neurotyzm nie jest wyrokiem. Przegląd 207 badań Robertsa i współpracowników wykazał, że w trakcie interwencji, głównie terapeutycznych, trwających średnio ok. 24 tygodni, mierzone cechy osobowości wyraźnie się zmieniały, a najbardziej stabilność emocjonalna, czyli biegun przeciwny do neurotyzmu. Zmiany utrzymywały się w obserwacjach po zakończeniu interwencji, a najsilniejsze były u osób leczonych z powodu zaburzeń lękowych. Odpowiedź na pytanie, czy neurotyzm da się zmniejszyć, jest więc ostrożnie pozytywna. Badania te nie sprawdzały jednak, czy zmniejszenie neurotyzmu przekłada się na zdrowie fizyczne.

Kiedy objawy z ciała wymagają lekarza, a kiedy psychologa

Osoby z wysokim neurotyzmem są narażone na dwa przeciwne błędy. Pierwszy to traktowanie każdego objawu jako sygnału poważnej choroby. Drugi, rzadziej omawiany, to przyzwyczajenie się do myśli „to pewnie znowu nerwy” i bagatelizowanie nowego objawu, który wymaga diagnostyki. Ten sam błąd mogą popełniać bliscy, którzy znają skłonność danej osoby do niepokoju.

Objaw fizyczny należy skonsultować z lekarzem rodzinnym zwłaszcza wtedy, gdy:

• jest nowy i wyraźnie inny niż dolegliwości, które dobrze znasz,
• nasila się albo nie ustępuje przez kolejne tygodnie,
• budzi cię w nocy,
• towarzyszą mu niezamierzona utrata masy ciała, gorączka albo krew w stolcu, moczu lub plwocinie.

Osobną kategorią jest ból lub ucisk w klatce piersiowej, który pojawia się podczas wysiłku i ustępuje w spoczynku. Taki objaw, zwłaszcza nowy lub zmieniający charakter, może świadczyć o chorobie wieńcowej i wymaga pilnej oceny lekarskiej, a nie odkładania wizyty. Jeśli ból się utrzymuje, pojawia się w spoczynku albo towarzyszą mu duszność, poty czy osłabienie, trzeba wezwać pomoc ratunkową.

Atak paniki potrafi do złudzenia przypominać zawał serca, a różnice między objawami zawału a nerwicy nie zawsze da się ocenić samodzielnie. W razie wątpliwości rozstrzyga badanie, a nie domysły.

Kiedy porozmawiać ze specjalistą zdrowia psychicznego

Sam wysoki neurotyzm nie wymaga leczenia. Pomoc warto rozważyć, gdy lęk o zdrowie zajmuje dużą część dnia, prowadzi do wielokrotnych wizyt i badań, które nie przynoszą trwałej ulgi, albo gdy unikasz lekarza, bo boisz się diagnozy. Taki wzorzec może przypominać zaburzenia, które klasyfikacja ICD-11 opisuje jako hipochondrię (zaburzenie lęku o zdrowie), a DSM-5-TR jako lęk przed chorobą (illness anxiety disorder) lub zaburzenie z objawami somatycznymi (somatic symptom disorder). Rozpoznanie może postawić wyłącznie specjalista.

Psycholog pomoże zrozumieć mechanizm problemu i może przeprowadzić diagnozę psychologiczną. Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię; w lęku o zdrowie dobrze przebadana jest terapia poznawczo-behawioralna, która w metaanalizie 14 badań z randomizacją przynosiła wyraźną poprawę w porównaniu z grupami kontrolnymi. Psychiatra jako lekarz oceni, czy objawy spełniają kryteria zaburzenia psychicznego i czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne. Diagnostyka samych objawów z ciała pozostaje zadaniem lekarza rodzinnego lub odpowiedniego lekarza specjalisty.

Podsumowanie

Neurotyzm nie skazuje na chorobę. Wiąże się z nieco większym ryzykiem niektórych problemów zdrowotnych, zwłaszcza sercowo-naczyniowych, ale te związki są raczej słabe i prawdopodobnie w dużej części wiążą się z nawykami oraz sposobem przeżywania stresu. Najsilniej neurotyzm wiąże się z tym, jak człowiek odczuwa własne ciało – stąd więcej dolegliwości i wizyt lekarskich bez proporcjonalnie większej liczby chorób. Czujność wobec zdrowia może być sprzymierzeńcem, jeśli przekłada się na rozsądne działania, a nie na ciągłe sprawdzanie i rozpamiętywanie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy neurotycy żyją krócej?

Badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Analiza 11 badań podłużnych z 2025 roku wiązała wyższy neurotyzm z krótszym życiem, ale w metaanalizie danych 76 tys. dorosłych nie był on niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu, a w UK Biobank niewielki nadmiar ryzyka znikał po uwzględnieniu nawyków, takich jak palenie czy mała aktywność fizyczna. W niektórych analizach zamartwianie się wiązało się nawet z nieco niższą śmiertelnością.

Czy neurotyzm może powodować choroby serca?

Wyższy neurotyzm wiąże się z nieco wyższym ryzykiem zgonu z powodu choroby wieńcowej, a wstępne badania genetyczne sugerują, że część tego związku może mieć charakter przyczynowy. Znaczenie tej zależności dla konkretnej osoby zależy od jej wyjściowego ryzyka sercowo-naczyniowego, m.in. wieku, ciśnienia tętniczego i palenia. Związek może też częściowo przechodzić przez stres, sen, palenie i brak ruchu, czyli czynniki, na które da się wpływać.

Dlaczego osoby neurotyczne częściej chodzą do lekarza?

Prawdopodobnie dlatego, że silniej odczuwają sygnały z ciała i częściej interpretują je jako groźne. Neurotyzm wyraźnie wiąże się z liczbą zgłaszanych dolegliwości, a znacznie słabiej z obiektywnym stanem zdrowia. Dolegliwości są realne, ale nie zawsze oznaczają chorobę narządu.

Czy neurotyzm osłabia odporność?

Nie ma dobrych dowodów na prostą zależność. Badania markerów stanu zapalnego dają dla neurotyzmu niejednoznaczne wyniki, a w jednym z nich połączenie neurotyzmu z wysoką sumiennością wiązało się nawet z niższym stężeniem interleukiny-6. Markery zapalne nie są jednak tym samym co sprawność odporności. W dużej analizie UK Biobank wysoki neurotyzm wiązał się z nieco większym ryzykiem chorób zakaźnych, ale badanie obserwacyjne nie wyjaśnia, czy wynika to z odporności, stylu życia czy częstszego korzystania z opieki lekarskiej.

Czym jest „zdrowy neurotyzm”?

To hipoteza, według której niepokój o zdrowie może chronić, jeśli przekłada się na konkretne działania, np. szybsze zgłaszanie się do lekarza. Wspierają ją m.in. wyniki, w których osoby neurotyczne i jednocześnie sumienne miały niższe markery stanu zapalnego. Dowody są interesujące, ale wciąż ograniczone.

Czy zmniejszenie neurotyzmu poprawi zdrowie fizyczne?

Neurotyzm może się zmniejszać, zwłaszcza w trakcie psychoterapii, co pokazał przegląd ponad 200 badań. Wyniki dotyczące tego, czy zmiany neurotyzmu w czasie wiążą się z długością życia, są niespójne, a brakuje badań, które bezpośrednio sprawdzałyby wpływ jego obniżenia na zdrowie fizyczne. Rozsądnie jest więc łączyć pracę nad przeżywaniem stresu z dbaniem o sen, ruch i niepalenie.

Źródła i materiały referencyjne

• Cooper K., Gregory J.D., Walker I., Lambe S., Salkovskis P.M. (2017). Cognitive behaviour therapy for health anxiety: a systematic review and meta-analysis. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 45(2), 110–123.
• Cuijpers P., Smit F., Penninx B.W.J.H. i in. (2010). Economic costs of neuroticism: a population-based study. Archives of General Psychiatry, 67(10), 1086–1093.
• Gale C.R., Čukić I., Batty G.D. i in. (2017). When is higher neuroticism protective against death? Findings from UK Biobank. Psychological Science, 28(9), 1345–1357.
• Hakulinen C., Elovainio M., Batty G.D. i in. (2015). Personality and alcohol consumption: pooled analysis of 72,949 adults from eight cohort studies. Drug and Alcohol Dependence, 151, 110–114.
• Hakulinen C., Hintsanen M., Munafò M.R. i in. (2015). Personality and smoking: individual-participant meta-analysis of nine cohort studies. Addiction, 110(11), 1844–1852.
• Huang S., Zhang Y., Ma L. i in. (2025). Neuroticism is associated with future disease and mortality risks. Chinese Medical Journal, 138(11), 1355–1366.
• Jokela M., Batty G.D., Nyberg S.T. i in. (2013). Personality and all-cause mortality: individual-participant meta-analysis of 3,947 deaths in 76,150 adults. American Journal of Epidemiology, 178(5), 667–675.
• Jokela M., Pulkki-Råback L., Elovainio M., Kivimäki M. (2014). Personality traits as risk factors for stroke and coronary heart disease mortality: pooled analysis of three cohort studies. Journal of Behavioral Medicine, 37(5), 881–889.
• Lahey B.B. (2009). Public health significance of neuroticism. American Psychologist, 64(4), 241–256.
• Luchetti M., Terracciano A., Stephan Y., Sutin A.R. (2016). Personality and cognitive decline in older adults: data from a longitudinal sample and meta-analysis. The Journals of Gerontology: Series B, 71(4), 591–601.
• Mroczek D.K., Spiro A. (2007). Personality change influences mortality in older men. Psychological Science, 18(5), 371–376.
• Pu L., Zhang R., Pan L. i in. (2025). Investigating the causal associations between neuroticism, schizophrenia, and cardiovascular diseases using Mendelian randomization. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 276(6), 2851–2860.
• Roberts B.W., Luo J., Briley D.A. i in. (2017). A systematic review of personality trait change through intervention. Psychological Bulletin, 143(2), 117–141.
• Stephan Y., Sutin A.R., Bayard S. i in. (2018). Personality and sleep quality: evidence from four prospective studies. Health Psychology, 37(3), 271–281.
• Stephan Y., Sutin A.R., Luchetti M. i in. (2024). Personality and cognition: the mediating role of inflammatory markers. The Journals of Gerontology: Series B, 79(1).
• Strickhouser J.E., Zell E., Krizan Z. (2017). Does personality predict health and well-being? A metasynthesis. Health Psychology, 36(8), 797–810.
• Sutin A.R., Stephan Y., Luchetti M. i in. (2016). The five-factor model of personality and physical inactivity: a meta-analysis of 16 samples. Journal of Research in Personality, 63, 22–28.
• Turiano N.A., Mroczek D.K., Moynihan J., Chapman B.P. (2013). Big 5 personality traits and interleukin-6: evidence for „healthy neuroticism” in a US population sample. Brain, Behavior, and Immunity, 28, 83–89.
• Watson D., Pennebaker J.W. (1989). Health complaints, stress, and distress: exploring the central role of negative affectivity. Psychological Review, 96(2), 234–254.
• Weston S.J., Hill P.L., Jackson J.J. (2015). Personality traits predict the onset of disease. Social Psychological and Personality Science, 6(3), 309–317.
• Willroth E.C., Beck E., Yoneda T.B. i in. (2025). Associations of personality trait level and change with mortality risk in 11 longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, 128(2), 392–409.

💡 Polecamy

Beurer TL 30 - Lampa światła dziennego

Certyfikowana lampa do światłoterapii 10 000 lux. Skuteczna w walce z jesienną chandrą i niedoborem witaminy D. Poprawia nastrój i samopoczucie w ciemne dni.

☀️ Zobacz Teraz

Certyfikat medyczny!