Ostatnia aktualizacja: 10 października, 2026 przez Piotr
Stan na 10 października 2026 r. W środę 7 października uczeń szkoły zawodowej w Ostrołęce zaatakował osoby w szkole i w jej pobliżu. Według wojewody mazowieckiego rannych zostało dziewięć osób: pięcioro uczniów, dwoje nauczycieli i dwie osoby postronne. Dzień później w Leszczydole-Nowinach koło Wyszkowa 15-letni absolwent szkoły podstawowej zaatakował jej pracowników. Zginęła woźna, a dwie osoby, w tym dyrektor, zostały ranne. W piątek 9 października policja pojawiła się przy szkołach w całym kraju, część szkół, głównie na Mazowszu, odwołała zajęcia, a w sieci krążyły niepotwierdzone pogłoski o kolejnych atakach. Tekst nie dotyczy sprawców, tylko tego, jak pomóc dziecku.
- Jeśli dziecko słyszało o atakach albo pyta, porozmawiaj z nim. Małemu dziecku, które o niczym nie wie, nie trzeba o tym mówić.
- Lęk, gorszy sen i niechęć do szkoły w pierwszych dniach to zwykle normalna reakcja, a nie zaburzenie.
- Chroń dziecko przed drastycznymi zdjęciami i nagraniami, a najmłodsze także przed relacjami w mediach.
- Skonsultuj się ze specjalistą, gdy objawy po kilku tygodniach nie słabną, nasilają się lub utrudniają codzienne życie. Przy bardzo silnej reakcji zrób to wcześniej.
- Dziecku pomaga spokój dorosłych i zwykły rytm dnia, dlatego zadbaj też o siebie.
Jak dzieci reagują na wiadomość o ataku
Atak w szkole, czyli w miejscu, które ma być bezpieczne, może poruszyć także dziecko mieszkające setki kilometrów dalej. Silniej mogą reagować dzieci, które już wcześniej zmagały się z lękiem lub obniżonym nastrojem. Pomocna bywa wtedy wiedza o tym, jak wspierać dzieci z problemami emocjonalnymi.
Przegląd badań nad skutkami masowych strzelanin, w większości amerykańskich, pokazał, że nawet osoby znające takie zdarzenie tylko z mediów i rozmów odczuwały przez pewien czas więcej lęku i mniejsze poczucie bezpieczeństwa.
Reakcja zależy od wieku, temperamentu i od tego, jak zachowują się dorośli wokół dziecka. Jedno dziecko może reagować silnym lękiem, inne może początkowo niemal nie okazywać emocji. Obie reakcje mogą być naturalne i same w sobie nie świadczą o zaburzeniu. Brak widocznej reakcji nie musi jednak oznaczać, że dziecko nic nie przeżywa – część dzieci wraca do tematu dopiero po kilku dniach lub tygodniach.
Przedszkolaki
Często nie rozumieją, co się stało, ale wyczuwają napięcie dorosłych. Mogą mocniej trzymać się rodzica, gorzej spać, wrócić do zachowań z wcześniejszego wieku albo odtwarzać w zabawie to, co usłyszały. Taka zabawa nie musi być problemem, chyba że staje się uporczywa lub wywołuje silny lęk.
Dzieci w wieku szkolnym
Zadają pytania, często kilka razy te same, zwłaszcza o to, czy coś takiego może się zdarzyć w ich szkole. Lęk może się objawiać bólem brzucha lub głowy przed lekcjami, kłopotami z koncentracją i drażliwością.
Nastolatki
Zwykle rozumieją powagę wydarzenia, ale nie zawsze mówią o emocjach. Lęk może się przejawiać pozorną obojętnością, czarnym humorem albo złością. Niektóre wolą rozmawiać z rówieśnikami niż z rodzicami, inne szukają nagrań w sieci.
Jak rozmawiać z dzieckiem o ataku w szkole
Amerykańska sieć specjalistów od traumy dziecięcej (NCTSN) zaleca rodzicom rozmowę. Jeśli dziecko już słyszało o atakach, milczenie dorosłych zostawia miejsce na plotki i niepokojące wyobrażenia. Nie musi to być jedna długa rozmowa. Często wystarczy kilka krótkich w kolejnych dniach.
Zacznij od pytania
Zapytaj na przykład: „Słyszałeś coś o tym, co się ostatnio stało w szkołach? Co o tym wiesz?”. Odpowiedź pokaże, co dziecko zrozumiało, czego się boi i jakie plotki do niego dotarły. Plotki prostuj spokojnie. Jeśli czegoś nie wiesz, powiedz to wprost.
Dopasuj informacje do wieku
Przedszkolakowi, który pyta, wystarczy krótkie wyjaśnienie: „W jednej szkole ktoś zrobił innym krzywdę. Policja już się tym zajęła, a dorośli dbają, żeby dzieci były bezpieczne”. Dziecku w wieku szkolnym podaj podstawowe fakty, a z nastolatkiem rozmawiaj szerzej, ale w obu przypadkach bez drastycznych szczegółów. Swoje emocje możesz pokazać, byle spokojnie. Dziecku pomaga dorosły, który się martwi, a mimo to pozostaje oparciem.
„Czy to może się zdarzyć w mojej szkole?”
Uczciwa odpowiedź nie brzmi „nigdy”, ale może uspokajać. Ataki w polskich szkołach zdarzają się rzadko i nawet kilka takich zdarzeń w krótkim czasie to w skali tysięcy szkół sytuacje wyjątkowe. Opowiedz, co robią dorośli. Jeśli przy szkole pojawia się policja albo szkoła wprowadza nowe zasady, na przykład nie wpuszcza osób z zewnątrz, wyjaśnij, że to sposób dbania o bezpieczeństwo, a nie znak, że coś się szykuje.
Pokaż też, co może zrobić samo dziecko. Jeśli ktoś grozi innym albo pokazuje nóż, trzeba od razu powiedzieć nauczycielowi lub innemu dorosłemu. To nie jest skarżenie, tylko troska o innych. Gdy zagrożenie jest bezpośrednie, najważniejsze jest oddalić się w bezpieczne miejsce i wezwać pomoc, a nie interweniować samemu. W Pępowie koło Gostynia 6 października uczeń powiedział nauczycielom, że kolega ma w plecaku nóż. Według policji chłopiec nikomu nie groził i nikomu nic się nie stało.
Przy okazji uprzedź, że po takich wydarzeniach łatwo zacząć szukać „podejrzanych” wśród cichych czy samotnych rówieśników. Niepokojące są konkretne sygnały, takie jak groźby, a nie sama odmienność. Wykluczanie nie zwiększa bezpieczeństwa, a osobie w trudnej sytuacji może jeszcze bardziej zaszkodzić.
Czego lepiej nie mówić
Zamiast: „Nie ma się czego bać”.
Spróbuj: „Rozumiem, że się boisz. Wiele osób czuje teraz to samo”.
Zamiast: „W twojej szkole to się nigdy nie zdarzy”.
Spróbuj: „Takie sytuacje są rzadkie, a dorośli w szkole robią dużo, żeby było bezpiecznie”.
Zamiast: „Przestań o tym myśleć”.
Spróbuj: „Jeśli te myśli wrócą, przyjdź do mnie. Porozmawiamy”.
Zamiast: „To był jakiś wariat”.
Spróbuj: „Nie wiemy, dlaczego to się stało. Wyjaśniają to śledczy”.
Nazywanie sprawcy „wariatem” utrwala skojarzenie zaburzeń psychicznych z przemocą. Takie stereotypy sprzyjają stygmatyzacji i mogą utrudniać szukanie pomocy osobom, które same mają trudności psychiczne.
Drastyczne zdjęcia i nagrania w telefonie dziecka
Według relacji OKO.press z 7 października po ataku w Ostrołęce uczniowie rozsyłali sobie drastyczne zdjęcia ze szkoły. Dziecko nie musi szukać takich materiałów, żeby na nie trafić. Może je dostać w grupowej rozmowie albo zobaczyć w mediach społecznościowych.
Badania pokazują związek między intensywnym śledzeniem relacji z zamachów a silniejszym stresem, także u dzieci, choć nie przesądzają, że to media są przyczyną. Przykład: po zamachu w Bostonie w 2013 roku zbadano dorosłych mieszkańców USA. Śledzenie relacji przez co najmniej sześć godzin dziennie w tygodniu po zamachu wiązało się u nich z silniejszym ostrym stresem niż bezpośrednie narażenie na sam zamach. Ograniczanie takich treści to więc rozsądna ostrożność.
- Przedszkolaki i dzieci z pierwszych klas w miarę możliwości chroń przed relacjami telewizyjnymi i nagraniami z ataków.
- Starsze dziecko zapytaj, czy coś widziało. Porozmawiaj o tym, co czuło, i nie karz go za obejrzenie nagrania.
- Wyjaśnij, że zdjęć poszkodowanych się nie przesyła, bo to krzywdzi ich i ich rodziny. Pokaż, jak zgłosić takie treści w aplikacji.
- Nie zostawiaj włączonych wiadomości w tle, gdy dziecko jest obok.
To dobra okazja, by wrócić do rozmowy o tym, jak media społecznościowe wpływają na zdrowie psychiczne dzieci.
Gdy dziecko boi się iść do szkoły
Kilka dni niechęci do szkoły po takich wiadomościach to zrozumiała reakcja. Pozostanie w domu daje chwilową ulgę, ale przedłużające się unikanie może utrwalać przekonanie, że szkoła jest niebezpieczna. Ten sam mechanizm działa, gdy dziecko boi się chodzić do szkoły z innych powodów. Dlatego zwykle lepiej wspierać powrót i dopasować jego tempo do stanu dziecka:
- młodsze dziecko odprowadzaj przez kilka pierwszych dni,
- powiedz wychowawcy lub psychologowi szkolnemu, co się dzieje,
- ustalcie, do kogo w szkole dziecko może pójść, gdy poczuje silny lęk.
Te wskazówki dotyczą przede wszystkim dzieci, które boją się szkoły po wiadomościach o atakach. Inaczej jest, gdy dziecko było świadkiem ataku, zostało poszkodowane albo reaguje bardzo silnie. Wtedy plan powrotu, a czasem krótką przerwę, lepiej ustalić razem ze szkołą lub psychologiem.
Gdy dziecko było świadkiem ataku
Dla uczniów i rodzin z Ostrołęki i Leszczydołu-Nowin to nie są wiadomości, tylko własne przeżycie. Międzynarodowy zespół ekspertów od pomocy po masowych tragediach wskazał pięć zasad, które pomagają w pierwszym okresie po tragedii: poczucie bezpieczeństwa, uspokojenie, poczucie wpływu na sytuację, więź z innymi i nadzieja. W praktyce oznacza to bliskość dorosłych, przewidywalny rytm dnia i drobne zadania, które dziecko może wykonać samo.
Nie namawiaj dziecka do szczegółowego opowiadania, co widziało. Jednorazowe sesje, podczas których krótko po zdarzeniu omawia się je krok po kroku, to tak zwany debriefing psychologiczny. Według przeglądu Cochrane nie chroniły one przed PTSD, a w jednym z badań ryzyko po roku było nawet wyższe. Badania dotyczyły głównie dorosłych, ale wytyczne brytyjskiego instytutu NICE i Międzynarodowego Towarzystwa Badań nad Stresem Traumatycznym (ISTSS) odradzają debriefing także u dzieci. Dziecko może mówić, kiedy chce i ile chce.
Spotkania z psychologami organizowane przez szkoły to co innego, jeśli dają rzetelną informację i wsparcie bez nacisku na opowiadanie o przeżyciach. Społeczność szkoły w Leszczydole-Nowinach straciła też pracownicę, a dzieci, które ją znały, mogą przeżywać żałobę.
Normalna reakcja czy powód do konsultacji
Według amerykańskiej klasyfikacji DSM-5-TR o zespole stresu pourazowego (PTSD) można mówić dopiero wtedy, gdy objawy utrzymują się ponad miesiąc i spełnione są pozostałe kryteria diagnostyczne. Ta sama klasyfikacja nie uznaje samego oglądania relacji w mediach (poza sytuacjami zawodowymi) za narażenie na traumę.
Nawet wśród dzieci, które same przeżyły traumę, PTSD rozwija się u mniejszości. Według metaanalizy obejmującej 43 grupy dzieci i nastolatków dotyczyło to średnio około 16% dzieci narażonych na traumę, częściej po przemocy ze strony innych ludzi i częściej dziewcząt. Pozostałe dzieci mogą jednak mieć inne trudności, na przykład nasilony lęk lub obniżony nastrój.
W pierwszych dniach nawet silne objawy mogą być częścią normalnej reakcji. Liczy się przede wszystkim to, jak długo trwają i jak bardzo utrudniają życie. Tabela pomaga się zorientować, ale nie jest testem diagnostycznym.
| Częste w pierwszych dniach | Sygnał, by skonsultować się ze specjalistą |
|---|---|
| Lęk i pytania o bezpieczeństwo | Lęk nie słabnie po kilku tygodniach, wyraźnie się nasila albo już wcześniej poważnie utrudnia codzienne życie |
| Gorszy sen i koszmary przez kilka nocy | Koszmary i bezsenność przez kilka tygodni, wyraźne zmęczenie w ciągu dnia |
| Niechęć do szkoły przez kilka dni | Uporczywa odmowa chodzenia do szkoły mimo wsparcia |
| Powracające myśli o ataku i obrazy zapamiętane z wiadomości, a u świadków także natrętne wspomnienia | Natrętne obrazy, unikanie przypomnień i silne reakcje na nagły hałas, które utrzymują się tygodniami |
| Drażliwość, płaczliwość | Wycofanie z przyjaźni i ulubionych zajęć, wypowiedzi o beznadziei |
Do najczęstszych reakcji należą kłopoty ze snem. Stres to jedna z typowych przyczyn tego, że dziecko w wieku szkolnym budzi się w nocy, a pomaga wtedy spokojny, przewidywalny wieczór bez wiadomości i telefonu.
Kiedy i gdzie szukać pomocy
Z pomocy psychologa można skorzystać w dowolnym momencie, także w pierwszych dniach po trudnym wydarzeniu. Szybka konsultacja jest szczególnie ważna, jeśli:
- dziecko przestaje chodzić do szkoły lub spotykać się z przyjaciółmi,
- reaguje bardzo silnie albo jest stale przygnębione,
- nastolatek sięga po alkohol lub inne substancje, żeby „nie myśleć”.
Wytyczne NICE dopuszczają terapię skoncentrowaną na traumie także w pierwszym miesiącu, gdy objawy są nasilone.
Do kogo się zgłosić
Pierwszym krokiem może być psycholog lub pedagog szkolny, który zna dziecko. Bezpłatną pomoc dają też poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz finansowane przez NFZ ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży. Ośrodki przyjmują bez skierowania, pracują w nich psycholodzy i psychoterapeuci. Gdy potrzebna jest ocena lekarza, bez skierowania można zgłosić się do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży. Psychiatra dzieci i młodzieży jest lekarzem: diagnozuje zaburzenia psychiczne i w razie potrzeby może zaproponować leczenie farmakologiczne.
Jaka terapia pomaga po traumie
Większość dzieci nie będzie potrzebowała terapii. Gdy rozwinie się PTSD lub objawy pourazowe są nasilone, najlepiej przebadana jest terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie (TF-CBT). Obejmuje między innymi wyjaśnienie, czym jest reakcja na traumę, naukę radzenia sobie z napięciem, stopniowe oswajanie trudnych wspomnień i udział rodzica. Metaanaliza z 2025 roku objęła 70 badań i ponad 5,5 tysiąca dzieci i nastolatków z objawami PTSD. Wynika z niej, że terapie poznawczo-behawioralne skoncentrowane na traumie dawały największy spadek objawów, a efekt utrzymywał się w kolejnych miesiącach. Skuteczna okazała się też terapia EMDR, oparta na przetwarzaniu trudnych wspomnień, choć dla niej jest mniej danych długoterminowych. Wytyczne NICE zalecają rozważenie jej u dzieci w wieku 7–17 lat przede wszystkim wtedy, gdy terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie nie pomaga albo dziecko nie może z niej skorzystać.
TF-CBT to jedna z form, jakie przybiera psychoterapia poznawczo-behawioralna u dzieci. Przy pierwszej wizycie warto zapytać, czy terapeuta pracuje z traumą i jak włącza w terapię rodziców.
- Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia: dzwoń pod numer 112.
- Dziecko mówi, że nie chce żyć, albo się okalecza: nie zostawiaj go samego, porozmawiaj spokojnie i jak najszybciej skontaktuj się ze specjalistą. W nagłej sytuacji możesz bez skierowania zgłosić się na izbę przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży lub na SOR.
- Ktoś grozi atakiem albo przynosi do szkoły niebezpieczne przedmioty: powiadom szkołę i policję.
- Bezpłatne, całodobowe telefony dla dzieci i młodzieży: 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży) i 800 12 12 12 (Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka).
Rodzice też potrzebują wsparcia
Badania nad dziećmi po katastrofach i atakach pokazują, że silny stres rodziców wiąże się z trudniejszymi reakcjami dzieci, a wsparcie innych ludzi może je chronić. To nie powód do poczucia winy, tylko wskazówka: dbając o siebie, pomagasz też dziecku. W praktyce może to oznaczać sprawdzanie wiadomości raz czy dwa razy dziennie, rozmowę o własnych obawach z innym dorosłym, a nie przy dziecku, i dbanie o sen.
Rodzice i nauczyciele mogą zadzwonić pod bezpłatny numer 800 100 100 (telefon Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, czynny od poniedziałku do czwartku w godz. 10–14 i w piątki w godz. 12–15; aktualny grafik jest na stronie 800100100.pl). W związku z atakami Ministerstwo Zdrowia ogłosiło też dodatkowe dyżury w weekend 10–11 października w godz. 10–13. Dorośli w kryzysie mogą skorzystać z całodobowego Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (800 70 2222) lub z telefonu zaufania 116 123. Wsparcia potrzebują też nauczyciele z zaatakowanych szkół, nawet jeśli na co dzień to oni są oparciem dla uczniów.
Dziecko nie potrzebuje rodzica, który zna odpowiedzi na wszystkie pytania. Potrzebuje kogoś, kto zapyta, co wie, powie prawdę na miarę jego wieku i pomoże wrócić do zwykłego rytmu dnia.
Źródła i materiały referencyjne
- Alisic E. i in. (2014). Rates of post-traumatic stress disorder in trauma-exposed children and adolescents: meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 204, 335–340.
- Hoppen T.H. i in. (2025). Psychological Interventions for Pediatric Posttraumatic Stress Disorder: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. JAMA Psychiatry, 82(2), 130–141.
- Lowe S.R., Galea S. (2017). The Mental Health Consequences of Mass Shootings. Trauma, Violence & Abuse, 18(1), 62–82.
- Holman E.A., Garfin D.R., Silver R.C. (2014). Media’s role in broadcasting acute stress following the Boston Marathon bombings. PNAS, 111(1), 93–98.
- Pfefferbaum B. i in. (2018). Media Effects in Youth Exposed to Terrorist Incidents: a Historical Perspective. Current Psychiatry Reports, 20(2), 11.
- Pfefferbaum B. i in. (2015). Children’s disaster reactions: the influence of family and social factors. Current Psychiatry Reports, 17(7), 57.
- Hobfoll S.E. i in. (2007). Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: empirical evidence. Psychiatry, 70(4), 283–315.
- Rose S. i in. (2002). Psychological debriefing for preventing post traumatic stress disorder (PTSD). Cochrane Database of Systematic Reviews, CD000560.
- Towers S. i in. (2015). Contagion in Mass Killings and School Shootings. PLoS One, 10(7), e0117259.
- Fazel S., Grann M. (2006). The population impact of severe mental illness on violent crime. American Journal of Psychiatry, 163(8), 1397–1403.
- Światowa Organizacja Zdrowia. ICD-11, kod QE84: Acute stress reaction.
- American Psychiatric Association (2022). DSM-5-TR: kryteria ostrego zaburzenia stresowego i zespołu stresu pourazowego.
- NICE (2018). Post-traumatic stress disorder (NG116).
- National Child Traumatic Stress Network. School Shooting Resources, w tym Parent Guidelines for Helping Youth After the Recent Shooting.
Doniesienia o wydarzeniach z 7–9 października 2026 r.:
- Associated Press (7.10.2026). 19-year-old student in Poland injures 9 people in a school attack.
- OKO.press (7.10.2026). Ostrołęka. 19-latek zaatakował nożem nauczycielkę i kolegów.
- Polsat News (8.10.2026). Kolejny incydent w szkole. 13-letni uczeń przyniósł nóż.
- RMF24 (9.10.2026). Niektóre szkoły zamknięte, policja przed placówkami.
- Ministerstwo Zdrowia (9.10.2026). W związku z wydarzeniami w polskich szkołach Ministerstwo Zdrowia przypomina o wsparciu psychologicznym dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Dodaj komentarz