Kobieta na kolejnych etapach życia – od młodości z większym napięciem emocjonalnym po spokojniejszą dojrzałość, ilustracja do artykułu o tym, czy neurotyzm mija z wiekiem

Ostatnia aktualizacja: 26 października, 2026 przez Piotr

Neurotyzm z wiekiem przeciętnie słabnie, ale zwykle nie znika. Badania podłużne pokazują, że jego średni poziom spada najwyraźniej między 20. a 40. rokiem życia. Wyjątkiem bywa okres dorastania – zwłaszcza u dziewcząt neurotyzm może wtedy przejściowo rosnąć. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie pokazują badania, od czego zależy ta zmiana i kiedy nie warto czekać, aż „samo przejdzie”.

„Czy z tego wyrosnę?” – to pytanie zadają sobie osoby, które od lat szybciej niż inni wpadają w niepokój, długo przeżywają porażki i trudno im się uspokoić. Zadają je też rodzice nastolatków, którzy obserwują u dziecka nagły wzrost lękliwości i drażliwości. Odpowiedź nie brzmi ani „tak, samo minie”, ani „nie, taki już jesteś”.

Mowa tu o neurotyzmie jako cesze osobowości związanej z podatnością na negatywne emocje, a nie o nerwicy. Neurotyzm to względnie trwała skłonność do częstszego i silniejszego przeżywania lęku, smutku, napięcia czy złości. Jego przeciwieństwem jest stabilność emocjonalna i w wielu badaniach mierzy się właśnie ją. Nerwica to z kolei potoczna, a dawniej także kliniczna nazwa grupy zaburzeń, głównie lękowych, które rozpoznaje specjalista. Wysoki neurotyzm wiąże się z większym ryzykiem takich zaburzeń, ale sam w sobie nie jest chorobą.

Najważniejsze w skrócie

  • Spadek neurotyzmu z wiekiem to średnia dla dużych grup – u konkretnej osoby zmiana może być większa, mniejsza albo żadna.
  • Najlepiej udokumentowany jest spadek między 20. a 40. rokiem życia. W okresie dorastania i w późnej starości wyniki badań są mniej zgodne.
  • Względna pozycja na tle rówieśników jest dość trwała: osoba wyraźnie bardziej lękliwa od rówieśników w młodości ma większe szanse pozostać w tej grupie także w dorosłości.
  • Zmiana zależy nie tylko od wieku i genów, ale też od ról życiowych, przewlekłych trudności i doświadczeń.
  • Na zmianę można wpływać: w badaniach nad interwencjami klinicznymi stabilność emocjonalna była cechą, która zmieniała się najbardziej.

Czym jest neurotyzm i co oznacza, że „mija”

Neurotyzm to jeden z pięciu wymiarów opisywanych w modelu Wielkiej Piątki cech osobowości. Nie jest kategorią typu „masz albo nie masz”. Każdy człowiek ma jakiś poziom tej cechy, a różnice między ludźmi układają się na kontinuum – od osób, które trudno wytrącić z równowagi, po takie, które reagują silnym niepokojem na drobne sygnały zagrożenia.

Kiedy pytamy, czy neurotyzm mija z wiekiem, możemy mieć na myśli trzy różne rzeczy. Badacze mierzą je osobno, a mylenie ich to częsta przyczyna pozornie sprzecznych wniosków.

Co warto wiedzieć: trzy rodzaje zmiany osobowości

  • Zmiana średniego poziomu – czy przeciętny poziom neurotyzmu w badanej grupie zmniejsza się, gdy jej uczestnicy przechodzą np. od 20. do 40. roku życia.
  • Stabilność rangowa – czy osoby bardziej neurotyczne od rówieśników pozostają takie po latach, nawet jeśli cała grupa się uspokoiła.
  • Zmiana indywidualna – co dzieje się z konkretną osobą; może zmieniać się szybciej, wolniej albo w przeciwnym kierunku niż średnia.

Stabilność rangowa rośnie od dzieciństwa do dorosłości. Klasyczna metaanaliza 152 badań podłużnych wykazała, że korelacja wyników tych samych osób mierzonych w odstępie około 7 lat wynosi około 0,31 w dzieciństwie, 0,54 w wieku studenckim, 0,64 około 30. roku życia i około 0,74 między 50. a 70. rokiem życia (Roberts i DelVecchio, 2000; dane dotyczą wszystkich cech łącznie, nie tylko neurotyzmu). Im bliżej 1, tym bardziej ludzie zachowują swoje miejsce w szeregu. Nowsze dane wskazują, że po mniej więcej 25. roku życia ta stabilność rośnie już niewiele (Bleidorn i in., 2022), a w niemieckim badaniu ponad 14 tys. dorosłych stabilność rangowa m.in. stabilności emocjonalnej osiągała szczyt między 40. a 60. rokiem życia i później spadała (Specht, Egloff i Schmukle, 2011).

Przykład ilustracyjny

Wyobraź sobie klasę maturalną na zjeździe po 20 latach. Większość osób reaguje na stres spokojniej niż w szkole – średni poziom neurotyzmu w grupie spadł. Kasia, która w liceum najbardziej przeżywała sprawdziany, też jest dziś spokojniejsza niż wtedy. Wciąż jednak należy do osób, które w tej grupie martwią się najszybciej. Jej neurotyzm zmalał, ale nie zniknął, a jej pozycja na tle rówieśników zmieniła się niewiele.

Neurotyzm w kolejnych okresach życia – przegląd

Poniższa tabela streszcza, co najczęściej pokazują badania. To średnie dla dużych grup, a nie prognoza dla konkretnej osoby.

Okres życiaCo średnio pokazują badaniaJak pewne są dane
Dorastanie (ok. 12–17 lat)U dziewcząt w części badań przejściowy wzrost neurotyzmu; u chłopców poziom raczej stabilny lub nieznacznie malejącyWyniki nie w pełni zgodne
Wczesna dorosłość (ok. 20–40 lat)Najwyraźniejszy spadek neurotyzmuMocne – potwierdzają to metaanalizy
Wiek średniNajczęściej wolniejszy spadek lub stabilizacjaUmiarkowane – wyniki różnią się między krajami
Późna starośćStabilność, lekki spadek albo wzrost – zależnie od badaniaWyniki mieszane

Neurotyzm w okresie dojrzewania

Dlaczego dorastanie bywa wyjątkiem

Przez długi czas zakładano, że osobowość dojrzewa w jednym kierunku: z wiekiem stajemy się coraz bardziej zrównoważeni, sumienni i ugodowi. Badania nad nastolatkami pokazały, że po drodze ten proces bywa zakłócony. Opisuje to tzw. hipoteza zakłócenia (ang. disruption hypothesis), omawiana m.in. przez Soto i Tackett (2015). Zakłada ona, że biologiczne, społeczne i psychologiczne zmiany związane z wejściem w okres dojrzewania, czyli dorastania, mogą przejściowo cofać niektóre aspekty dojrzałości osobowości.

Widać to w bardzo dużym badaniu przekrojowym, w którym przez internet przebadano ponad 1,2 mln osób w wieku od 10 do 65 lat. Późne dzieciństwo i dorastanie okazały się okresami szczególnie wyraźnych zmian: część trendów przebiegała wtedy w przeciwnym kierunku niż w dorosłości i właśnie wtedy zaczynały zaznaczać się różnice między płciami (Soto i in., 2011). Ograniczeniem tego badania jest to, że porównywano różne osoby w różnym wieku, a nie te same osoby na przestrzeni lat.

Różnice między dziewczętami a chłopcami

Badania, które śledzą tych samych nastolatków przez kilka lat, w dużej mierze potwierdzają ten obraz, choć nie w każdym szczególe:

  • Norwegia, 805 dzieci badanych w wieku 10, 12, 14 i 16 lat. Neurotyzm wzrósł w tym okresie tylko u dziewcząt. U obu płci spadały natomiast sumienność i ugodowość, co autorzy uznali za potwierdzenie hipotezy zakłócenia (Steinsbekk, Wichstrøm i von Soest, 2025).
  • Holandia, ponad 2,2 tys. osób obserwowanych od 12. do 22. roku życia. U dziewcząt stabilność emocjonalna najpierw spadała, a potem rosła – przebieg przypominał literę U. U chłopców jej średni poziom się nie zmieniał (Borghuis i in., 2017).

Obraz ten uzupełnia badanie przekrojowe z 23 kultur, w którym osobowość nastolatków oceniały bliskie im osoby. Typowa dla dorosłych różnica płci w neurotyzmie, czyli wyższe wyniki kobiet, zarysowywała się w nim wyraźnie około 14. roku życia (De Bolle i in., 2015).

Nie wszystkie wyniki są jednak zgodne. W innym holenderskim badaniu podłużnym stabilność emocjonalna w okresie dorastania średnio rosła, a dziewczęta dojrzewały pod tym względem wcześniej niż chłopcy (Klimstra i in., 2009). Rozbieżności mogą wynikać z użycia różnych kwestionariuszy, przedziałów wieku i pokoleń badanych. Na dziś można więc powiedzieć tyle: w okresie dorastania neurotyzm części młodzieży, zwłaszcza dziewcząt, może przejściowo wzrosnąć, ale nie jest to reguła dotycząca każdego nastolatka.

Czy nastolatek „wyrośnie” z neurotyczności?

Przeciętnie neurotyzm spada między końcem dorastania a wczesną dorosłością. Pokazało to m.in. badanie amerykańskiej młodzieży pochodzenia meksykańskiego z rodzin o niewielkich zasobach, obserwowanej od 14. do 23. roku życia (Ringwald i in., 2024). Badanie holenderskich bliźniąt w wieku 14–32 lat dodało ważny szczegół: indywidualne różnice w neurotyzmie są w tym okresie trwałe, a odpowiadają za to zarówno geny, jak i środowisko (Nivard i in., 2015).

Skłonność do negatywnych emocji widoczna w dzieciństwie pozwala też przewidzieć poziom neurotyzmu w dorosłości. W kolejnym badaniu młodzieży pochodzenia meksykańskiego temperament mierzony w wieku 10–16 lat wiązał się z osobowością w wieku 26 lat, a te powiązania stawały się widoczne około 12.–14. roku życia (Ringwald i in., 2026). Przeciętnie nastolatki z czasem stają się spokojniejsze, ale u konkretnego dziecka nie ma gwarancji, że wrażliwość emocjonalna zniknie. Zamiast więc czekać, lepiej już teraz wiedzieć, jak rozpoznać neurotyzm u dziecka i jak je wspierać na co dzień.

Ważne: przejściowy wzrost lękliwości czy drażliwości u nastolatka nie jest diagnozą. Cecha osobowości to jednak co innego niż depresja albo zaburzenie lękowe. Jeśli obniżony nastrój, lęk lub wycofanie trwają tygodniami i utrudniają naukę czy kontakty z rówieśnikami, potrzebna jest konsultacja specjalisty – sygnały ostrzegawcze opisujemy w dalszej części tekstu.

Wczesna dorosłość – okres największego spadku

Zasada dojrzałości: co pokazują metaanalizy

Najsilniejsze dowody dotyczą okresu między 20. a 40. rokiem życia. Wykazała to metaanaliza zmian cech osobowości w ciągu życia, obejmująca 92 próbki podłużne: stabilność emocjonalna rośnie właśnie wtedy najbardziej, a płeć uczestników ma dla tej zmiany minimalne znaczenie (Roberts, Walton i Viechtbauer, 2006). Ten ogólny kierunek rozwoju badacze nazywają zasadą dojrzałości (ang. maturity principle): z wiekiem przeciętnie stajemy się stabilniejsi emocjonalnie i bardziej sumienni, a w wielu badaniach także bardziej ugodowi.

Metaanaliza z 2022 roku, oparta na 276 próbkach i ponad 240 tys. osób z badań opublikowanych po 2005 roku, potwierdziła ten kierunek. Według metaanalizy stabilności i zmiany osobowości z 2022 roku stabilność emocjonalna rośnie w ciągu całego życia konsekwentniej i wyraźniej, niż wynikało z wcześniejszych szacunków (Bleidorn i in., 2022).

Dlaczego właśnie wtedy: role, relacje, praca

Jednym z wyjaśnień jest teoria inwestycji społecznej. Zakłada ona, że osobowość dojrzewa, gdy wchodzimy w dorosłe role, takie jak stała praca, związek czy rodzicielstwo. Według tej teorii role te stawiają oczekiwania, które z czasem utrwalają spokojniejsze sposoby reagowania. Badanie internetowe obejmujące niemal 900 tys. młodych dorosłych z 62 krajów wykazało, że dojrzewanie osobowości, w tym spadek neurotyzmu, jest zjawiskiem powszechnym, choć jego tempo różni się między kulturami. Zgodnie z przewidywaniami teorii tam, gdzie dorosłe obowiązki pojawiają się wcześniej, osobowość także dojrzewa wcześniej (Bleidorn i in., 2013).

Znaczenie mają też konkretne wydarzenia. We wspomnianym niemieckim badaniu osobowość zmieniała się w reakcji na ważne wydarzenia życiowe. Zależność działała w obie strony: cechy osobowości pozwalały też przewidzieć, jakie wydarzenia ludzi spotkają (Specht, Egloff i Schmukle, 2011).

Przykład ilustracyjny

Michał w wieku 22 lat reagował silnym stresem na każdą krytykę na studiach. Kilka lat później prowadzi projekty w pracy i regularnie słyszy uwagi od klientów. Z czasem przekonał się, że krytyka nie oznacza katastrofy, bo wiele razy widział, że da się ją przyjąć i coś poprawić. Wciąż przeżywa ją mocniej niż koledzy, ale wraca do równowagi szybciej niż kiedyś.

Wiek średni i starość – obraz mniej jednoznaczny

Po 40. roku życia wyniki badań stają się mniej jednoznaczne:

  • W reprezentatywnej próbie ponad 13 tys. Australijczyków neurotyzm malał w ciągu całego życia (Wortman, Lucas i Donnellan, 2012).
  • W niemieckim badaniu ponad 20 tys. osób, zbadanych dwukrotnie w odstępie 4 lat, przebieg neurotyzmu był stosunkowo płaski: lekki wzrost w wieku średnim i lekki spadek w późnej starości. Autorzy używali jednak krótkiej miary osobowości (Lucas i Donnellan, 2011).
  • U szwedzkich osób w wieku 80–98 lat neurotyzm przez 6 lat obserwacji pozostawał stabilny (Berg i Johansson, 2014).
  • Wspólna analiza 16 badań podłużnych z ponad 60 tys. uczestników sugerowała natomiast możliwy wzrost neurotyzmu w późnej starości, przy dużych różnicach między próbami (Graham i in., 2020).

Różnice mogą wynikać z wieku uczestników, sposobu pomiaru i kraju, w którym prowadzono badanie. Badacze biorą też pod uwagę rolę zdrowia i strat, które częściej pojawiają się w późnym wieku, ale dowody na to są niejednoznaczne. Ostrożny wniosek brzmi tak: w większości badań przeciętny poziom neurotyzmu po czterdziestce nie rośnie wyraźnie, a często dalej powoli spada – na stały wzrost stabilności emocjonalnej w ciągu życia wskazuje też metaanaliza z 2022 roku. W późnej starości obraz jest mniej przewidywalny.

Amerykańskie badanie ponad 1,6 tys. starszych mężczyzn pokazuje, dlaczego warto obserwować kierunek tych zmian. Wyraźnie gorsze wskaźniki przeżycia mieli w nim ci, u których neurotyzm był jednocześnie wysoki i rosnący (Mroczek i Spiro, 2007). To wynik korelacyjny – nie oznacza, że neurotyzm sam „skraca życie”. Sugeruje raczej, że wyraźne narastanie napięcia i niepokoju w starszym wieku jest sygnałem, któremu warto się przyjrzeć, a nie „normalną częścią starzenia się”.

Dlaczego u jednych neurotyzm słabnie, a u innych nie

Średnie z badań ukrywają duże różnice indywidualne. Dobrze pokazuje to amerykańskie badanie, w którym osobowość tych samych osób zmierzono w wieku około 16 lat i ponownie po 50 latach. Cechy osobowości zmieniły się w nim średnio o mniej więcej pół odchylenia standardowego w kierunku większej dojrzałości. To zmiana umiarkowana: widoczna w skali grupy, ale daleka od całkowitej przemiany. Jednocześnie wiarygodną zmianę w danej cesze wykazało od 20 do 60% uczestników (Damian i in., 2019; dane dla wszystkich cech łącznie). U części osób osobowość zmieniła się więc wyraźnie, a u innych – niewiele. Podobnie jest u nastolatków: tempo, a nawet kierunek zmian stabilności emocjonalnej mocno różnią się między osobami (Borghuis i in., 2017).

Rola genów i środowiska

Geny odpowiadają za część różnic w neurotyzmie między ludźmi, ale nie przesądzają, czy cecha się zmieni. Metaanaliza 24 podłużnych badań rodzeństwa, w tym bliźniąt (łącznie ponad 21 tys. par), dotyczyła osobowości ogólnie, nie tylko neurotyzmu. Wykazała, że rosnąca z wiekiem stabilność osobowości wynika głównie z czynników środowiskowych, a wkład genów w tę stabilność jest umiarkowany i podobny w różnych okresach życia (Briley i Tucker-Drob, 2014). Na pytanie, czy neurotyzm jest dziedziczny, odpowiedź brzmi więc: częściowo – geny wpływają na skłonność, ale nie wykluczają zmiany.

Doświadczenia, które utrwalają albo osłabiają neurotyzm

Holenderskie badanie, w którym niespełna 300 osób obserwowano przez 16 lat, pokazuje, jak może działać środowisko. Przewlekłe trudności i pogarszająca się jakość życia poprzedzały niewielkie, ale trwałe wzrosty neurotyzmu, a poprawa jakości życia – jego trwały spadek. Jednocześnie wyższy neurotyzm przewidywał więcej negatywnych doświadczeń. Cecha i warunki życia wzajemnie na siebie oddziaływały, a zmiany związane z doświadczeniami utrzymywały się ponad dekadę (Jeronimus i in., 2014).

Jednym z mechanizmów, które mogą podtrzymywać wysoki neurotyzm, jest unikanie. Osoba, która boi się oceny, odkłada rozmowę o podwyżce, rezygnuje z rekrutacji do nowej pracy albo omija trudne tematy w związku. Na krótką metę przynosi to ulgę, ale odbiera okazje do sprawdzenia, że da sobie radę, więc w podobnych sytuacjach napięcie wciąż jest wysokie. Sam upływ czasu nie zawsze więc wystarcza – liczy się też to, czego człowiek w tym czasie doświadcza.

Czy na zmianę neurotyzmu można wpłynąć?

Tak, choć zmiany są raczej umiarkowane niż spektakularne. Przegląd systematyczny 207 badań wykazał, że w trakcie interwencji, głównie klinicznych, trwających średnio 24 tygodnie, wyniki pomiarów cech osobowości zmieniały się przeciętnie o d = 0,37. W psychologii to efekt między małym a umiarkowanym. Według przeglądu badań nad zmianą cech osobowości przez interwencje najbardziej zmieniała się właśnie stabilność emocjonalna, a największe zmiany obserwowano u osób leczonych z powodu zaburzeń lękowych. Rodzaj terapii nie był silnie związany z wielkością zmiany, a efekty utrzymywały się także w późniejszych pomiarach (Roberts i in., 2017). Otwarte pozostaje pytanie, na ile jest to zmiana samej cechy, a na ile ustąpienie objawów, które wcześniej podwyższały wyniki.

Część osób próbuje zmieniać się samodzielnie. W dwóch 16-tygodniowych eksperymentach uczestnicy, którzy chcieli wzmocnić jakąś cechę, z czasem opisywali siebie zgodnie z tym celem. Pomagało zwłaszcza planowanie konkretnych zachowań według schematu „jeśli…, to…” (Hudson i Fraley, 2015). Wyniki mają jednak ograniczenie. W badaniu trzymiesięcznej interwencji prowadzonej przez aplikację osoby, które chciały obniżyć jakąś cechę, zgłaszały taką zmianę, ale ich bliscy nie dostrzegli istotnej różnicy (Stieger i in., 2021). Ma to znaczenie, bo osoby z wysokim neurotyzmem zwykle chcą właśnie go obniżyć.

Neurotyzm jest cechą osobowości, a nie chorobą. Dlatego odpowiadając na pytanie, czy neurotyzm da się wyleczyć, trafniej mówić o zmniejszaniu jego nasilenia i lepszym radzeniu sobie z napięciem niż o całkowitym „wyleczeniu”.

Co możesz zrobić: zamiast ogólnego postanowienia „będę się mniej przejmować” wybierz jedną sytuację, która zwykle wywołuje u Ciebie silne napięcie, i zaplanuj w niej konkretną reakcję według schematu „jeśli X, to zrobię Y”. Na przykład: „Jeśli po spotkaniu zacznę w kółko analizować, co źle powiedziałam, zapiszę tę myśl na kartce i wrócę do pracy”. Taki plan nie zastąpi terapii, ale pozwala sprawdzić w praktyce, że napięcie da się przetrwać.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Wysoki neurotyzm sam w sobie nie wymaga leczenia, ale jest czynnikiem ryzyka. Metaanaliza 59 badań podłużnych z udziałem ponad 443 tys. osób wykazała, że wyższy neurotyzm wyprzedza pojawienie się objawów lęku i depresji. Po uwzględnieniu wcześniejszych objawów związek słabł mniej więcej o połowę, ale z upływem czasu prawie nie malał (Jeronimus i in., 2016). Nie warto więc zakładać, że „z tego się wyrasta”, gdy pojawiają się sygnały wykraczające poza zwykłą wrażliwość.

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli u Ciebie lub u Twojego dziecka:

  • obniżony nastrój, lęk lub drażliwość utrzymują się od kilku tygodni,
  • niepokój zaczyna utrudniać naukę, pracę albo kontakty z innymi,
  • z powodu lęku przybywa sytuacji, których się unika,
  • pojawiają się wyraźne problemy ze snem lub apetytem albo wycofanie z dotychczasowych aktywności,
  • napięcie z czasem narasta, zamiast słabnąć – zwłaszcza w okresie dorastania albo w starszym wieku.

Ta lista nie jest testem diagnostycznym i nie pozwala samodzielnie postawić diagnozy. Pomaga jedynie ocenić, czy warto porozmawiać ze specjalistą.

Pierwszym krokiem może być wizyta u psychologa, który oceni sytuację i zaproponuje formę pomocy, albo u psychoterapeuty. Psychiatra jest lekarzem: diagnozuje zaburzenia psychiczne i w razie potrzeby może zaproponować leczenie farmakologiczne. U nastolatków szczególnej uwagi wymagają zmiany nastroju, bo objawy depresji w tym wieku łatwo pomylić z „trudnym okresem” – dlatego warto wiedzieć, jak rozpoznać depresję u nastolatków.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na wizytę. Możesz zadzwonić pod bezpłatne numery: 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym), 800 70 22 22 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym) lub 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży). W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Podsumowanie

Neurotyzm nie jest wyrokiem, ale sam upływ czasu nie gwarantuje, że jego nasilenie wyraźnie się zmniejszy. Przeciętnie słabnie wraz z wchodzeniem w dorosłość, szczególnie między 20. a 40. rokiem życia, natomiast dorastanie – zwłaszcza u dziewcząt – bywa okresem przejściowego nasilenia tej cechy. To, jak bardzo zmieni się konkretna osoba, wiąże się z jej doświadczeniami, warunkami życia oraz sposobami radzenia sobie z napięciem; pomocna może być także psychoterapia.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

W jakim wieku neurotyzm jest zwykle najwyższy?

Nie można wskazać jednego wieku, w którym neurotyzm osiąga najwyższy poziom u wszystkich. W części badań u dziewcząt obserwuje się wzrost neurotyzmu w okresie dorastania, natomiast we wczesnej dorosłości jego przeciętny poziom zwykle spada. W późniejszych latach przebieg zmian jest bardziej zróżnicowany.

Czy neurotyzm może się z wiekiem nasilić?

Tak. Choć w dorosłości neurotyzm przeciętnie maleje, u konkretnej osoby może rosnąć, np. przy przewlekłym stresie, długotrwałych trudnościach życiowych albo w późnej starości. Wyraźny wzrost napięcia i niepokoju warto potraktować jako sygnał do rozmowy ze specjalistą.

Czy u kobiet i mężczyzn neurotyzm zmienia się tak samo?

W dorosłości tempo zmian u obu płci jest zbliżone. Różnice widać głównie w okresie dorastania, kiedy u dziewcząt częściej obserwuje się przejściowy wzrost neurotyzmu. W tym czasie kształtuje się też utrzymująca się później różnica: kobiety średnio uzyskują nieco wyższe wyniki niż mężczyźni.

Czy terapia zmienia osobowość, czy tylko objawy?

Badania pokazują, że w trakcie terapii wyniki w kwestionariuszach mierzących neurotyzm spadają, a zmiana utrzymuje się także po jej zakończeniu. Naukowcy wciąż dyskutują, na ile jest to trwała zmiana cechy, a na ile ustąpienie objawów. Z punktu widzenia osoby, której lęk przestaje utrudniać codzienne życie, ten spór ma jednak mniejsze znaczenie.

Czy po czterdziestce neurotyzm przestaje być problemem?

Nie można tego założyć. Po 40. roku życia neurotyzm może nadal stopniowo słabnąć, utrzymywać się na zbliżonym poziomie albo wzrastać. Wyniki badań nie są pod tym względem całkowicie zgodne. Sam wiek nie gwarantuje więc większej stabilności emocjonalnej.

Źródła i materiały referencyjne

Liczba wyświetleń: 17
💡 Polecamy

Beurer TL 30 - Lampa światła dziennego

Beurer TL 30 Lampa światła dziennego

Certyfikowana lampa do światłoterapii 10 000 lux. Skuteczna w walce z jesienną chandrą i niedoborem witaminy D. Poprawia nastrój i samopoczucie w ciemne dni.

☀️ Zobacz Teraz
Certyfikat medyczny!