Samookaleczenie to celowe zadawanie sobie bólu fizycznego, które nie ma na celu odebrania sobie życia. Jest to forma radzenia sobie z trudnymi emocjami, stresem lub napięciem, która często występuje w reakcji na trudne doświadczenia. Do najczęstszych form samookaleczeń należą:
- nacinanie skóry (ramion, przedramion, ud),
- rozdrapywanie skóry,
- gryzienie,
- zadawanie sobie uderzeń,
- wyrywanie włosów lub rzęs.
Mechanizm działania
Podczas samookaleczenia w organizmie wydzielają się endorfiny, które działają znieczulająco i mogą przynosić chwilowe uczucie ulgi. Osoby, które dokonują samookaleczeń, często nie odczuwają bólu w trakcie, ponieważ ich celem jest rozładowanie napięcia emocjonalnego, a nie wywołanie cierpienia.
Z czasem samookaleczenia mogą przybrać formę przymusowego działania, które staje się nawykiem stosowanym do radzenia sobie z emocjami.
Kto najczęściej dokonuje samookaleczeń?
Samookaleczenia są najczęściej spotykane wśród:
- Osób nastoletnich: To grupa szczególnie narażona ze względu na intensywne zmiany emocjonalne i hormonalne, trudności w relacjach rówieśniczych czy problemy w środowisku rodzinnym.
- Kobiet: Dziewczęta dokonują samookaleczeń trzykrotnie częściej niż chłopcy.
Przyczyny samookaleczeń
Samookaleczenia mogą być reakcją na:
- Długotrwałe napięcie emocjonalne: Brak umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami, takimi jak smutek, złość czy lęk.
- Trudności w relacjach: Konflikty z rodziną, problemy w środowisku rówieśniczym, poczucie izolacji lub odrzucenia.
- Zaburzenia psychiczne:
- depresja,
- choroba afektywna dwubiegunowa,
- nerwica natręctw (OCD),
- zaburzenia osobowości (np. borderline).
Jak rozpoznać samookaleczenie?
Osoby dokonujące samookaleczeń często ukrywają swoje działania, ale możliwe jest zauważenie objawów takich jak:
- świeże rany, blizny lub zadrapania na ciele, zwłaszcza w miejscach łatwych do ukrycia (ramiona, przedramiona, uda),
- noszenie odzieży zakrywającej ciało nawet w ciepłe dni,
- unikanie sytuacji, w których ciało mogłoby zostać odsłonięte, np. zajęć sportowych, basenu.
Skutki i konsekwencje
Choć samookaleczenie może przynosić chwilową ulgę, prowadzi do długofalowych konsekwencji:
- Fizycznych: Trwałe blizny, infekcje, a w niektórych przypadkach poważne obrażenia.
- Psychicznych: Wzmocnienie negatywnych wzorców radzenia sobie z emocjami, pogłębienie problemów emocjonalnych.
Jak pomóc osobie dokonującej samookaleczeń?
- Zachęcanie do rozmowy: Osoby dokonujące samookaleczeń często czują się samotne i niezrozumiane. Ważne jest, aby okazać wsparcie i zainteresowanie.
- Unikanie osądzania: Zrozumienie, że samookaleczenie jest sposobem radzenia sobie z bólem emocjonalnym, pomaga budować zaufanie.
- Skierowanie do specjalisty:
- Psychoterapeuta: Pomaga zidentyfikować przyczyny samookaleczeń i nauczyć się zdrowszych sposobów radzenia sobie z emocjami.
- Psychiatra: W przypadku współistnienia zaburzeń psychicznych może zalecić farmakoterapię.
Rola psychoterapii
Psychoterapia, szczególnie w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT) lub dialektyczno-behawioralnym (DBT), jest skutecznym sposobem pracy z osobami dokonującymi samookaleczeń. Terapia skupia się na:
- identyfikowaniu wyzwalaczy,
- nauce zdrowych sposobów radzenia sobie z emocjami,
- budowaniu samoakceptacji i poczucia własnej wartości.
Podsumowanie
Samookaleczenie jest poważnym sygnałem, że dana osoba zmaga się z trudnościami emocjonalnymi. Choć może wydawać się aktem destrukcyjnym, jest próbą poradzenia sobie z bólem psychicznym. Wsparcie otoczenia oraz profesjonalna pomoc mogą pomóc osobie dokonać zmian i nauczyć się zdrowszych sposobów radzenia sobie z emocjami.
