Encefalopatia Wernickego

Encefalopatia Wernickego to poważne, ale potencjalnie odwracalne zaburzenie neurologiczne, które jest wynikiem niedoboru tiaminy (witaminy B1). Choroba ta najczęściej dotyka osoby z przewlekłym niedożywieniem, alkoholizmem lub innymi schorzeniami prowadzącymi do niedoboru tej kluczowej witaminy.

1. Przyczyny

Główną przyczyną encefalopatii Wernickego jest niedobór tiaminy, który zaburza metabolizm glukozy w mózgu, prowadząc do uszkodzenia komórek nerwowych. Do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• Przewlekły alkoholizm: Alkohol upośledza wchłanianie tiaminy w jelitach oraz zmniejsza jej magazynowanie w wątrobie.
• Niedożywienie: Niedobór tiaminy występuje u osób z ubogą dietą, anoreksją lub schorzeniami utrudniającymi prawidłowe odżywianie.
• Choroby przewodu pokarmowego: Celiakia, przewlekłe zapalenie trzustki czy operacje bariatryczne mogą prowadzić do niedoborów witaminowych.
• Inne stany: Zakażenia, nowotwory, dializy lub nadmierne zapotrzebowanie na tiaminę (np. w ciąży) mogą zwiększać ryzyko choroby.

2. Objawy

Objawy encefalopatii Wernickego rozwijają się nagle i mogą obejmować triadę klasycznych symptomów:

1. Zaburzenia okulomotoryczne:
   • Oczopląs.
   • Podwójne widzenie (diplopia).
   • Porażenie mięśni gałkoruchowych.
2. Ataksja:
   • Zaburzenia równowagi.
   • Niezgrabny chód.
   • Osłabienie koordynacji ruchowej.
3. Zaburzenia świadomości:
   • Dezorientacja.
   • Apatia.
   • Może dojść do śpiączki w zaawansowanych przypadkach.

Dodatkowo mogą występować:

• Utrata pamięci krótkotrwałej.
• Objawy neuropatii obwodowej, takie jak drętwienie kończyn.

3. Powikłania: Zespół Korsakowa

Jeśli encefalopatia Wernickego nie zostanie wcześnie zdiagnozowana i leczona, może przejść w zespół Korsakowa, który charakteryzuje się:

• Ciężkimi zaburzeniami pamięci.
• Niemożnością zapamiętywania nowych informacji.
• Konfabulacjami (tworzeniem fałszywych wspomnień).

Zespół Korsakowa jest stanem przewlekłym i często nieodwracalnym.

4. Diagnostyka

Rozpoznanie encefalopatii Wernickego opiera się na:

• Wywiadzie medycznym: Historia alkoholizmu, niedożywienia lub chorób przewodu pokarmowego.
• Badaniu klinicznym: Ocena objawów neurologicznych.
• Badaniach dodatkowych:
  • Obniżony poziom tiaminy w surowicy.
  • Obrazowanie (MRI mózgu) może wykazać zmiany w okolicy wzgórza, podwzgórza i móżdżku.

5. Leczenie

Leczenie encefalopatii Wernickego polega na:

1. Podawaniu tiaminy:
   • Początkowo w formie dożylnej (100–500 mg dziennie).
   • Następnie w formie doustnej, zwykle przez kilka tygodni.
2. Korekcji niedożywienia:
   • Uzupełnienie innych witamin i minerałów, takich jak witaminy z grupy B, magnez i potas.
   • Zbilansowana dieta.
3. Leczeniu chorób współistniejących:
   • Odtruwanie w przypadku alkoholizmu.
   • Leczenie schorzeń przewodu pokarmowego.

6. Profilaktyka

Zapobieganie encefalopatii Wernickego obejmuje:

• Stosowanie zrównoważonej diety bogatej w tiaminę (produkty pełnoziarniste, orzechy, mięso, warzywa).
• Suplementacja tiaminy u osób z ryzykiem niedoboru, np. pacjentów po operacjach bariatrycznych lub przewlekle pijących alkohol.
• Edukacja na temat skutków niedożywienia i nadużywania alkoholu.

7. Rokowanie

Encefalopatia Wernickego jest potencjalnie odwracalna, jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowana i odpowiednio leczona. Opóźnienie w leczeniu może prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych, w tym zespołu Korsakowa, który znacznie obniża jakość życia.

Podsumowanie

Encefalopatia Wernickego to poważne schorzenie związane z niedoborem tiaminy, które wymaga szybkiego rozpoznania i leczenia. Edukacja na temat profilaktyki i wczesne podjęcie interwencji mogą zapobiec długoterminowym powikłaniom, takim jak zespół Korsakowa. Wsparcie dietetyczne i eliminacja czynników ryzyka są kluczowe dla zapobiegania tej chorobie.