DSM-IV, czyli „Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition”, to czwarta edycja klasyfikacji zaburzeń psychicznych opracowanej przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (American Psychiatric Association, APA). Publikacja została wydana w 1994 roku i przez wiele lat była podstawowym narzędziem diagnostycznym w psychiatrii oraz psychologii klinicznej na całym świecie.
DSM-IV to szczegółowy katalog kryteriów diagnostycznych służących identyfikacji zaburzeń psychicznych i ich klasyfikacji. Stanowi narzędzie wspólne dla psychiatrów, psychologów, terapeutów i innych specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym.
Struktura DSM-IV
DSM-IV organizuje informacje w pięciu osiach, co pozwala na kompleksową ocenę pacjenta, uwzględniając zarówno jego stan psychiczny, jak i czynniki środowiskowe:
- Oś I: Zaburzenia kliniczne
- Obejmuje większość rozpoznawanych zaburzeń psychicznych, takich jak:
- zaburzenia nastroju (np. depresja, choroba afektywna dwubiegunowa),
- zaburzenia lękowe (np. fobia, PTSD, OCD),
- zaburzenia psychotyczne (np. schizofrenia),
- zaburzenia związane z substancjami (np. uzależnienie od alkoholu, narkotyków),
- zaburzenia rozwojowe (np. autyzm, ADHD).
- Obejmuje większość rozpoznawanych zaburzeń psychicznych, takich jak:
- Oś II: Zaburzenia osobowości i upośledzenie umysłowe
- Skupia się na chronicznych zaburzeniach osobowości (np. borderline, narcystyczne) oraz na upośledzeniu umysłowym.
- Oś III: Schorzenia medyczne
- Uwzględnia choroby somatyczne, które mogą wpływać na stan psychiczny pacjenta (np. cukrzyca, choroby neurologiczne).
- Oś IV: Problemy psychospołeczne i środowiskowe
- Dotyczy czynników zewnętrznych, takich jak trudności rodzinne, zawodowe, problemy finansowe czy konflikty interpersonalne.
- Oś V: Ocena ogólnego funkcjonowania (GAF)
- Kwantyfikowana ocena zdolności pacjenta do funkcjonowania w codziennym życiu w skali od 0 do 100 (0 – brak możliwości oceny, 100 – doskonałe funkcjonowanie).
Kluczowe cechy DSM-IV
- Podejście wieloosiowe
- Zintegrowane spojrzenie na zdrowie psychiczne pacjenta, uwzględniające zarówno zaburzenia kliniczne, jak i czynniki środowiskowe.
- Precyzyjne kryteria diagnostyczne
- Każde zaburzenie jest opisane za pomocą zestawu określonych kryteriów, które muszą zostać spełnione, aby postawić diagnozę.
- Podział na grupy zaburzeń
- Zaburzenia są uporządkowane w kategorie, co ułatwia ich klasyfikację i rozróżnianie.
- Neutralność teoretyczna
- DSM-IV nie opiera się na jednej teorii psychologicznej czy psychiatrycznej, ale na obiektywnych obserwacjach klinicznych.
DSM-IV-TR (Tekst Rewizji)
W 2000 roku opublikowano DSM-IV-TR (Text Revision), czyli zrewidowaną wersję DSM-IV. Zawierała ona zaktualizowane informacje o zaburzeniach psychicznych, ale nie wprowadzała istotnych zmian w kryteriach diagnostycznych.
Przykłady zaburzeń i ich klasyfikacja według DSM-IV
- Depresja (Major Depressive Disorder, MDD)
- Oś I: Zaburzenie kliniczne.
- Kryteria diagnostyczne obejmują obniżony nastrój przez co najmniej dwa tygodnie, brak zainteresowania codziennymi aktywnościami, problemy ze snem i apetyt, myśli samobójcze.
- Schizofrenia
- Oś I: Zaburzenie psychotyczne.
- Kryteria obejmują obecność urojeń, omamów, zaburzeń myślenia i funkcjonowania przez co najmniej sześć miesięcy.
- Osobowość z pogranicza (Borderline Personality Disorder)
- Oś II: Zaburzenie osobowości.
- Kryteria obejmują niestabilność emocjonalną, trudności w utrzymaniu relacji, impulsywność.
DSM-IV a DSM-5
W 2013 roku DSM-IV zostało zastąpione przez piątą edycję – DSM-5, która wprowadziła istotne zmiany w klasyfikacji zaburzeń psychicznych:
- Zrezygnowano z podejścia wieloosiowego.
- Niektóre kategorie zaburzeń zostały scalone (np. zaburzenia ze spektrum autyzmu).
- Dodano nowe zaburzenia, takie jak zaburzenie związane z używaniem internetu.
- Uproszczono niektóre kryteria diagnostyczne.
Znaczenie DSM-IV
Choć obecnie DSM-IV zostało zastąpione przez DSM-5, jego wpływ na rozwój psychiatrii i psychologii klinicznej jest niezaprzeczalny. Było używane przez ponad dwie dekady jako podstawowy podręcznik diagnostyczny i standard w badaniach klinicznych.
