Barbiturany to grupa leków nasennych, uspokajających i przeciwdrgawkowych, które są pochodnymi kwasu barbiturowego. W medycynie stosowane były głównie od początku XX wieku, jednak ich popularność spadła z powodu ryzyka uzależnienia i niebezpiecznych skutków ubocznych. Obecnie barbiturany są rzadziej stosowane, a ich miejsce zajęły bezpieczniejsze leki, takie jak benzodiazepiny.
Działanie
Barbiturany działają na ośrodkowy układ nerwowy, w szczególności na receptory GABA-A, wzmacniając działanie kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), który jest neuroprzekaźnikiem hamującym. Powoduje to:
- Obniżenie aktywności mózgu.
- Uspokojenie i wyciszenie.
- Obniżenie świadomości i senność.
- Zmniejszenie napięcia mięśniowego.
Działanie barbituranów jest zależne od dawki:
- Małe dawki: uspokajające i przeciwlękowe.
- Średnie dawki: nasenne.
- Duże dawki: przeciwdrgawkowe lub znieczulające.
Zastosowanie
Choć ich stosowanie w medycynie jest ograniczone, barbiturany bywają używane w leczeniu:
- Zaburzeń snu: W przeszłości były stosowane jako leki nasenne, ale z powodu ryzyka uzależnienia wycofano je z tej roli.
- Padaczki: Niektóre barbiturany, np. fenobarbital, są nadal używane w leczeniu napadów padaczkowych, szczególnie u dzieci.
- Anestezjologia: Wprowadzanie pacjenta w stan znieczulenia (np. tiopental).
- Migrena: W niektórych przypadkach jako składnik preparatów łagodzących ból migrenowy.
Rodzaje barbituranów
Barbiturany dzieli się na podstawie czasu ich działania:
- Ultrakrótko działające: np. tiopental – stosowane w anestezji.
- Krótkodziałające: np. pentobarbital – dawniej jako środek nasenny.
- Średniodługodziałające: np. amobarbital – stosowane rzadziej.
- Długodziałające: np. fenobarbital – stosowane głównie w leczeniu padaczki.
Skutki uboczne
Barbiturany, zwłaszcza w dużych dawkach lub przy długotrwałym stosowaniu, mogą wywoływać poważne skutki uboczne:
- Senność, zawroty głowy.
- Obniżenie koncentracji i sprawności psychomotorycznej.
- Uczucie oszołomienia.
- Depresja oddechowa (przy dużych dawkach).
- Spadek ciśnienia krwi.
- Ryzyko przedawkowania – śpiączka, a nawet śmierć.
Uzależnienie
Barbiturany mają wysokie ryzyko uzależnienia fizycznego i psychicznego. Objawy uzależnienia obejmują:
- Wzrost tolerancji – konieczność przyjmowania coraz większych dawek.
- Objawy odstawienia – niepokój, drżenie, drgawki, a w skrajnych przypadkach śmierć.
Ze względu na te zagrożenia barbiturany są obecnie przepisywane znacznie rzadziej i tylko w uzasadnionych przypadkach.
Przedawkowanie
Przedawkowanie barbituranów jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Objawy przedawkowania to:
- Zahamowanie oddechu.
- Spadek ciśnienia krwi.
- Utrata przytomności.
- Śpiączka.
Alternatywy
Ze względu na ryzyko związane z barbituranami, ich stosowanie zostało w dużej mierze zastąpione przez leki o większym profilu bezpieczeństwa, takie jak:
- Benzodiazepiny: np. diazepam, lorazepam.
- Leki nowej generacji: np. leki nasenne z grupy Z (zolpidem, zopiklon).
Podsumowanie
Barbiturany, choć kiedyś szeroko stosowane, są dziś wykorzystywane sporadycznie i wyłącznie w określonych przypadkach medycznych. Zastąpienie ich bezpieczniejszymi lekami znacznie zmniejszyło ryzyko związane z ich stosowaniem, w tym uzależnienia i przedawkowania.
