Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, to poważne zaburzenie odżywiania charakteryzujące się skrajnym ograniczeniem przyjmowania kalorii, intensywnym lękiem przed przybraniem na wadze oraz zaburzonym postrzeganiem własnego ciała. Osoby cierpiące na anoreksję dążą do utrzymania wagi znacznie poniżej normy, co prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, zarówno fizycznych, jak i psychicznych.
Objawy anoreksji
- Objawy fizyczne:
- Znaczny spadek masy ciała (poniżej 85% oczekiwanej masy ciała dla wieku i wzrostu).
- Osłabienie, zawroty głowy, omdlenia.
- Suchość skóry, wypadanie włosów, łamliwość paznokci.
- Zaburzenia miesiączkowania lub brak miesiączki (u kobiet).
- Niska temperatura ciała, uczucie zimna (hipotermia).
- Bradykardia (wolna akcja serca), obniżone ciśnienie krwi.
- Objawy psychiczne:
- Intensywny lęk przed przytyciem, mimo niedowagi.
- Wypaczone postrzeganie własnego ciała – postrzeganie siebie jako „zbyt grubego”, mimo widocznej niedowagi.
- Perfekcjonizm, surowa samokrytyka.
- Depresja, lęk, drażliwość.
- Izolacja społeczna, unikanie posiłków w towarzystwie.
- Zachowania typowe dla anoreksji:
- Drastyczne ograniczenie ilości spożywanego jedzenia.
- Nadmierna aktywność fizyczna w celu spalania kalorii.
- Używanie środków przeczyszczających lub moczopędnych.
- Skrajna kontrola nad kaloriami i składnikami posiłków.
Przyczyny anoreksji
- Biologiczne:
- Predyspozycje genetyczne – zaburzenia neuroprzekaźników (np. serotoniny, dopaminy).
- Nieprawidłowe funkcjonowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA).
- Psychologiczne:
- Perfekcjonizm, niska samoocena.
- Skłonność do samokrytyki, potrzeba kontroli.
- Trudności w radzeniu sobie z emocjami i stresem.
- Społeczne:
- Wpływ mediów promujących nierealistyczne ideały piękna.
- Presja społeczna na bycie szczupłym.
- Krytyka wyglądu w rodzinie lub w środowisku.
- Rodzinne:
- Trudne relacje w rodzinie, nadmierna kontrola ze strony rodziców.
- Brak wsparcia emocjonalnego w dzieciństwie.
Skutki anoreksji
- Fizyczne:
- Utrata masy mięśniowej, osteoporoza (zmniejszenie gęstości kości).
- Zaburzenia pracy serca, ryzyko zawału serca.
- Niewydolność nerek, odwodnienie.
- Niedokrwistość, niedobory witamin i minerałów.
- Problemy trawienne, zaparcia.
- Psychiczne:
- Nasilenie depresji, lęku, myśli samobójczych.
- Trudności w koncentracji i podejmowaniu decyzji.
- Społeczne:
- Izolacja, utrata relacji interpersonalnych.
- Pogorszenie funkcjonowania zawodowego i edukacyjnego.
Diagnoza anoreksji
Diagnozę stawia się na podstawie kryteriów zawartych w DSM-5:
- Znaczne ograniczenie jedzenia prowadzące do znacznej niedowagi.
- Intensywny lęk przed przyrostem masy ciała.
- Zaburzenia w postrzeganiu własnego ciała lub nadmierny wpływ wagi na samoocenę.
Leczenie anoreksji
- Psychoterapia:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomaga w zmianie myślenia o jedzeniu i własnym ciele.
- Terapia rodzinna – wspiera poprawę relacji w rodzinie, szczególnie u młodszych pacjentów.
- Terapia psychodynamiczna – eksploruje nieświadome konflikty i emocje związane z zaburzeniem.
- Wsparcie dietetyczne:
- Stopniowe zwiększanie spożycia kalorii pod kontrolą dietetyka.
- Edukacja na temat zdrowego odżywiania.
- Farmakoterapia:
- Leki przeciwdepresyjne (np. SSRI) w przypadku współwystępującej depresji lub lęku.
- Hospitalizacja:
- W przypadkach znacznej niedowagi i zagrożenia życia konieczna jest hospitalizacja w celu stabilizacji stanu pacjenta.
Prognoza
Leczenie anoreksji jest długotrwałe i wymaga kompleksowego podejścia. Wczesna interwencja zwiększa szanse na pełne wyleczenie, ale u części pacjentów mogą występować nawroty. Kluczowe znaczenie ma wsparcie najbliższego otoczenia oraz stały kontakt z terapeutą i specjalistami.
