Myślisz czasem o założeniu rodziny, ale zaraz potem czujesz ucisk w żołądku? Spokojnie, nie jesteś w tym sam. Lęk przed założeniem rodziny to coś, czego doświadcza zaskakująco wiele osób – choć rzadko mówi się o tym głośno. W świecie pełnym instagramowych zdjęć szczęśliwych rodziców łatwo odnieść wrażenie, że wszyscy z radością wskakują w rodzicielstwo. Tymczasem badania psychologiczne wskazują, że znaczący odsetek przyszłych rodziców doświadcza poważnych obaw przed podjęciem tej życiowej decyzji. Problem polega na tym, że te lęki często pozostają niewypowiedziane, bo przecież „wypada” cieszyć się z perspektywy posiadania dzieci. Dlatego właśnie w tym artykule przyjrzymy się źródłom tego lęku i – co najważniejsze – praktycznym sposobom radzenia sobie z nim.
Skąd się bierze lęk przed założeniem rodziny?
Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego na samą myśl o zostaniu rodzicem zaczynasz się pocić? To całkiem normalne. Lęk przed rodzicielstwem ma głębokie korzenie i różne oblicza.
Nasze własne dzieciństwo zostawia ślad
Znana amerykańska badaczka rodziny, Judith Wallerstein, przez wiele lat prowadziła badania nad wpływem doświadczeń z dzieciństwa na dorosłe życie. Jej wnioski są jednoznaczne – nasze relacje z własnymi rodzicami kształtują podejście do rodzicielstwa. Jeśli dorastałeś w domu pełnym ciepła, prawdopodobnie masz pozytywny model. Ale co, jeśli Twoi rodzice kłócili się non-stop albo byli emocjonalnie niedostępni?
„Nie chcę być jak moja matka” – to zdanie doskonale obrazuje lęk, który często towarzyszy osobom z trudnymi doświadczeniami rodzinnymi. Boimy się, że powtórzymy błędy naszych rodziców, nawet jeśli przysięgaliśmy sobie, że będziemy inni.
Wychowanie a zdrowie psychiczne są ze sobą nierozerwalnie związane. Osoby, które doświadczyły trudności w dzieciństwie, częściej obawiają się, że nie będą umiały stworzyć zdrowej relacji z własnym dzieckiem.
„Nie stać mnie na dziecko” – lęk ekonomiczny
Kwestie finansowe stanowią jeden z głównych powodów odkładania decyzji o rodzicielstwie. I trudno się dziwić.
Koszt wychowania dziecka w Polsce jest znaczący – obejmuje nie tylko podstawowe potrzeby, ale także edukację, zajęcia dodatkowe czy opiekę zdrowotną. Do tego dochodzą obawy o stabilność zatrudnienia, możliwość powrotu na rynek pracy po urlopie macierzyńskim czy rosnące koszty życia.
„Jak pomyślę o cenach mieszkań, żłobków i wszystkich wydatkach związanych z dzieckiem, to od razu skreślam ten pomysł” – to zdanie, które słyszy się często od młodych ludzi rozważających rodzicielstwo. Lęk przed finansową odpowiedzialnością za drugą osobę jest dziś silniejszy niż kiedykolwiek.
Koniec życia, jakie znasz?
„Wiesz, że jak urodzisz dziecko, to koniec z imprezami, spontanicznymi wyjazdami i własnym czasem?” – takie „życzliwe” uwagi często słyszą osoby rozważające rodzicielstwo. I choć to oczywista przesada, ziarno prawdy w nich jest.
Badania pokazują, że lęk przed utratą niezależności i zmianą stylu życia to jeden z głównych powodów odkładania rodzicielstwa. Szczególnie silnie występuje on u osób, które cenią sobie niezależność, często podróżują lub intensywnie rozwijają karierę.
Lęk przed zmianami w życiu to naturalna reakcja ochronna naszego mózgu. Problem pojawia się wtedy, gdy paraliżuje on całkowicie proces decyzyjny.
Czy nadal będziemy się kochać?
Dziecko to prawdziwy test dla związku. Zmęczenie, nowe obowiązki, mniej czasu tylko we dwoje – to wszystko może wpłynąć na relację z partnerem. I wiele osób się tego obawia – całkiem słusznie.
Badania pokazują, że u znaczącej liczby par jakość relacji zmienia się po narodzinach dziecka. Jednak pary, które świadomie pracują nad swoją relacją, często wychodzą z tego okresu silniejsze.
Profesor John Gottman, światowej sławy ekspert od relacji małżeńskich, podkreśla, że kluczem jest komunikacja i wspólne przygotowanie się do zmian. Pary, które rozumieją wpływ neurotyzmu na związek i potrafią o tym rozmawiać, mają większe szanse na szczęśliwe rodzicielstwo.
Najczęstsze lęki związane z rodzicielstwem (i czy są uzasadnione)
Wszyscy mamy w głowie jakieś scenariusze dotyczące rodzicielstwa. Problem w tym, że często są one wyolbrzymione lub kompletnie oderwane od rzeczywistości. Przyjrzyjmy się najczęstszym obawom.
„Będę beznadziejnym rodzicem”
To chyba najpowszechniejszy lęk. Boimy się, że nie podołamy, że zepsujemy to małe człowieka, że popełnimy niewybaczalne błędy. Ale prawda jest taka, że perfekcyjni rodzice nie istnieją.
Brytyjski pediatra i psychoanalityk Donald Winnicott wprowadził pojęcie „wystarczająco dobrego rodzica”. Jego badania pokazują, że dzieci nie potrzebują idealnych rodziców – potrzebują rodziców, którzy popełniają błędy, ale potrafią je naprawić i przeprosić.
„Moja kariera legnie w gruzach”
Zwłaszcza kobiety boją się, że dziecko przekreśli ich szanse zawodowe. Obawy o rozwój zawodowy są jednym z częstych powodów odkładania decyzji o rodzicielstwie.
Z drugiej strony, rośnie liczba firm wprowadzających rozwiązania przyjazne rodzicom – elastyczne godziny pracy, możliwość pracy zdalnej czy firmowe żłobki. Coraz więcej par decyduje się również na bardziej partnerski podział obowiązków, co umożliwia obojgu rodzicom kontynuowanie kariery.
„To zbyt wielka odpowiedzialność”
Odpowiedzialność za drugiego człowieka przez 24 godziny na dobę przez najbliższe… 18 lat? To brzmi przerażająco. I jest przerażające. Ale jak pokazują badania psychologiczne prof. Erika Eriksona, to właśnie podejmowanie odpowiedzialności za innych ludzi pozwala nam osiągnąć dojrzałość psychiczną i satysfakcję życiową.
Pytanie „czy podołam?” często maskuje głębszy lęk dotyczący własnej wartości. Ludzie odczuwają lęk w obliczu wyzwań, które wydają się przekraczać ich możliwości.
„Boję się porodu i wszystkiego, co z nim związane”
Lęk przed porodem jest całkowicie naturalny. Obawa przed bólem, komplikacjami czy zmianami w ciele to powszechne troski przyszłych matek.
Badania pokazują, że właściwe przygotowanie – kursy przedporodowe, ćwiczenia relaksacyjne, wsparcie partnera i zespołu medycznego – znacząco obniża poziom stresu związanego z porodem. Coraz popularniejsze stają się różne metody łagodzenia bólu porodowego, poród rodzinny czy porody w domach narodzin, które dają kobietom większe poczucie kontroli nad tym doświadczeniem.
Kiedy lęk staje się problemem?
Odrobina obaw przed tak poważną decyzją jest zupełnie normalna. Ale kiedy lęk zaczyna dominować Twoje myślenie i blokować decyzje, warto się zastanowić, czy nie przekroczył już granic zdrowia.
Psychologowie wyróżniają kilka sygnałów ostrzegawczych:
- Obsesyjne myślenie o potencjalnych katastrofach związanych z rodzicielstwem
- Fizyczne objawy niepokoju (bezsenność, bóle brzucha, napięcie mięśniowe) na myśl o dziecku
- Unikanie kontaktu z dziećmi znajomych czy rodziny
- Irracjonalne decyzje podejmowane ze strachu (np. rozstanie z kochającym partnerem, który chce mieć dzieci)
- Konflikt wewnętrzny między pragnieniem posiadania dzieci a paraliżującym strachem
Jeśli zauważasz u siebie te objawy, być może Twój lęk wymaga profesjonalnej pomocy. Osoby wysoko wrażliwe są szczególnie narażone na intensywne przeżywanie takich lęków.
Jak oswoić lęk przed rodzicielstwem? Praktyczne strategie
Dobra wiadomość jest taka, że lęk przed założeniem rodziny można oswoić. Oto kilka sprawdzonych metod, które pomogły wielu osobom:
1. Przepracuj własne dzieciństwo
„Nie możemy zmienić naszej przeszłości, ale możemy zmienić jej wpływ na nas” – to podejście proponowane przez wielu terapeutów. Terapia, coaching rodzicielski czy nawet samodzielna praca z książkami o wpływie dzieciństwa na dorosłe życie mogą pomóc przerwać międzypokoleniowe wzorce.
Moja znajoma Agnieszka przez lata bała się macierzyństwa z powodu trudnej relacji z matką. „Dopiero gdy przepracowałam to na terapii, zrozumiałam, że mogę być inną matką niż moja własna. To było jak zdjęcie kajdan” – opowiada.
2. Zrób rachunek zysków i strat
Weź kartkę i podziel ją na cztery części. Wypisz:
- Co zyskam, decydując się na dziecko?
- Co stracę, decydując się na dziecko?
- Co zyskam, rezygnując z rodzicielstwa?
- Co stracę, rezygnując z rodzicielstwa?
Bądź szczery wobec siebie. To ćwiczenie, opracowane przez terapeutów poznawczo-behawioralnych, pomaga zobaczyć sytuację w szerszej perspektywie i wyjść poza czarno-białe myślenie.
3. Edukuj się mądrze
Wiedza zmniejsza lęk – ale uwaga! Nie chodzi o przeglądanie forów internetowych pełnych strasznych historii o nieprzespanych nocach i rozstępach. Sięgnij po rzetelne źródła.
„Rodzicielstwo nie jest intuicyjne, jak wiele osób sądzi. To umiejętność, której można się nauczyć” – pisze profesor Adele Faber, autorka bestsellerowej książki „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”.
Kursy przygotowujące do rodzicielstwa, warsztaty komunikacji z dziećmi czy książki oparte na badaniach naukowych to dobry start. Techniki terapeutyczne również mogą być pomocne w radzeniu sobie z lękiem.
4. Poznaj prawdziwych rodziców
„Zanim urodziłem syna, miałem w głowie tysiąc koszmarnych scenariuszy. Żaden z nich się nie spełnił, za to spotkało mnie mnóstwo cudownych rzeczy, których nie przewidziałem” – mówi mój kolega Marek, ojciec dwulatka.
Rozmowy z rodzicami – ale takimi, którzy szczerze opowiedzą zarówno o trudnościach, jak i radościach rodzicielstwa – mogą dać ci realistyczny obraz tego, co cię czeka. Unikaj jednak osób, które mają tendencję do dramatyzowania lub idealizowania rodzicielstwa.
5. Zrób mały eksperyment
Zaproponuj znajomym z dziećmi, że pobawisz się z ich pociechami. Zostań na weekend z siostrzeńcem. Zaangażuj się jako wolontariusz w organizacji pomagającej dzieciom. Te doświadczenia dadzą ci przedsmak rodzicielstwa bez długoterminowego zobowiązania.
Mój przyjaciel Tomek przez lata unikał kontaktu z dziećmi, bo bał się, że „nie ma instynktu opiekuńczego”. Kiedy w końcu został ojcem chrzestnym córki przyjaciół, odkrył, że świetnie dogaduje się z małymi ludźmi. To doświadczenie pomogło mu podjąć decyzję o własnym dziecku.
6. Zaplanuj konkretne rozwiązania
Wiele lęków ma całkiem praktyczne podłoże. „Kto odbierze dziecko ze żłobka, gdy będę musiała zostać dłużej w pracy?” „Jak damy radę finansowo?” „Co z moją karierą?”
Zamiast zamartwiać się abstrakcyjnymi problemami, zastanów się nad konkretnymi rozwiązaniami. Porozmawiaj z pracodawcą o elastycznych godzinach pracy. Sprawdź, jakie są możliwości wsparcia od rodziny. Zrób symulację budżetu rodzinnego.
Badania pokazują, że pary, które omawiają praktyczne aspekty rodzicielstwa przed pojawieniem się dziecka, lepiej radzą sobie z wyzwaniami i odczuwają mniejszy stres.
Jak rozmawiać z partnerem o lęku przed rodzicielstwem?
Rozmowa o lękach związanych z rodzicielstwem bywa trudna, zwłaszcza gdy jedna osoba jest gotowa na dziecko, a druga nie. Oto kilka wskazówek opartych na pracy doktora Johna Gottmana, psychologa specjalizującego się w relacjach:
Wybierz dobry moment
„Musimy porozmawiać o dziecku” – takie zdanie wypowiedziane w środku kłótni o niezmytym naczyniu raczej nie rozpocznie konstruktywnej dyskusji. Wybierz spokojny moment, gdy oboje macie czas i energię na poważną rozmowę.
Mój znajomy Piotr przez miesiące nie mógł znaleźć odpowiedniego momentu na rozmowę z żoną o swoich obawach związanych z ojcostwem. W końcu zaproponował weekendowy wyjazd bez telefonów i pracy, co stworzyło przestrzeń na szczerą wymianę myśli.
Mów o własnych uczuciach, nie oskarżaj
Zamiast „Nigdy nie myślisz o przyszłości, chcesz dziecko, ale nie zastanawiasz się nad konsekwencjami”, powiedz „Boję się, że nie poradzimy sobie finansowo z wychowaniem dziecka”. Używanie komunikatu „ja” zamiast „ty” zmniejsza ryzyko, że partner poczuje się atakowany i przejdzie do defensywy.
Słuchaj, naprawdę słuchaj
Twój partner może mieć zupełnie inne obawy niż ty – albo nie mieć ich wcale. To normalne. Problemy w komunikacji często wynikają z braku wzajemnego zrozumienia. Zanim zaczniesz przekonywać partnera do swojego punktu widzenia, upewnij się, że naprawdę rozumiesz jego perspektywę.
„Przez dwa lata myślałam, że mój mąż nie chce dziecka, bo boi się odpowiedzialności. Dopiero szczera rozmowa pokazała, że jego głównym lękiem była obawa o nasze finanse. To całkowicie zmieniło dynamikę naszych rozmów” – opowiada Karolina, mama rocznej Zosi.
Szukajcie wspólnych rozwiązań
Jeśli oboje czujecie lęk, spróbujcie razem opracować plan działania. Może to być wspólne pójście na terapię, uczestnictwo w warsztatach dla przyszłych rodziców czy stopniowe oswajanie się z myślą o rodzicielstwie poprzez opiekę nad dziećmi znajomych.
Badania pokazują, że pary, które traktują rodzicielstwo jako wspólny projekt, a nie indywidualną decyzję każdego z partnerów, lepiej radzą sobie z lękami i wątpliwościami.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Czasami lęk przed założeniem rodziny jest tak silny lub złożony, że trudno poradzić sobie z nim samodzielnie. W takich sytuacjach warto rozważyć profesjonalną pomoc.
Jakiego specjalistę wybrać?
- Psycholog – pomoże zrozumieć źródła lęku i wypracować strategie radzenia sobie z nim
- Psychoterapeuta – szczególnie pomocny, jeśli lęk ma głębokie korzenie w doświadczeniach z dzieciństwa
- Terapeuta par – dobry wybór, jeśli lęk wpływa na relację z partnerem
- Psycholog perinatalny – specjalista zajmujący się zdrowiem psychicznym kobiet w okresie okołoporodowym
- Coach rodzicielski – może pomóc w praktycznym przygotowaniu się do roli rodzica
Kryzys egzystencjalny związany z decyzją o rodzicielstwie często wymaga profesjonalnego wsparcia.
Kiedy zgłosić się po pomoc?
Rozważ konsultację, gdy:
- Lęk przed rodzicielstwem utrzymuje się długo i jest intensywny
- Odczuwasz objawy fizyczne (bezsenność, napięcie, kołatanie serca) na myśl o dziecku
- Lęk prowadzi do konfliktów z partnerem
- Mimo pragnienia dziecka, nie możesz podjąć decyzji z powodu paraliżującego strachu
- Masz za sobą traumatyczne doświadczenia (np. trudne dzieciństwo, utratę ciąży)
Historie z życia wzięte – jak inni poradzili sobie z lękiem przed rodzicielstwem?
Czasem najlepszą inspiracją są historie ludzi, którzy przeszli podobną drogę. Oto kilka autentycznych opowieści osób, które zmierzyły się z lękiem przed założeniem rodziny.
Karolina, 36 lat: „Bałam się, że będę jak moja matka”
„Moja mama była zdystansowana emocjonalnie i krytyczna. Przez lata byłam przekonana, że nie powinnam mieć dzieci, bo po prostu nie mam w sobie ciepła i cierpliwości. Terapia pomogła mi zrozumieć, że mogę wybrać inny styl rodzicielstwa. Dziś moja relacja z 4-letnią córką jest pełna bliskości i ciepła – zupełnie inna niż moja relacja z mamą”.
Michał, 42 lata: „Myślałem, że stracę swoją tożsamość”
„Całe życie definiowałem się przez sport, podróże i spontaniczność. Myśl o tym, że będę musiał to wszystko porzucić dla dziecka, była przerażająca. Długo rozmawiałem z przyjaciółmi, którzy mają dzieci i aktywne życie. Zrozumiałem, że rodzicielstwo zmienia priorytety, ale nie oznacza końca własnych pasji. Dziś mój syn ma 6 lat, jeździmy razem na rowerze, a nawet byliśmy już na kilku wyprawach trekkingowych”.
Magda, 33 lata: „Bałam się, że to zniszczy nasz związek”
„Z Tomkiem byliśmy bardzo szczęśliwi we dwoje – podróże, imprezy, spontaniczne wyjazdy. Straszliwie bałam się, że dziecko to zniszczy. I faktycznie, pierwszy rok po narodzinach Jasia był trudny. Kłóciliśmy się częściej, byliśmy zmęczeni. Ale teraz, gdy syn ma 3 lata, nasz związek jest głębszy i silniejszy. Przetrwanie trudnych momentów bardzo nas zbliżyło”.
Łukasz, 37 lat: „Obawiałem się, że finansowo nie podołamy”
„Odkładaliśmy decyzję o dziecku, bo chcieliśmy najpierw kupić mieszkanie, odłożyć odpowiednią kwotę, mieć stabilną pracę… Ale zawsze pojawiały się nowe wydatki i cele. W końcu zrozumieliśmy, że nigdy nie będzie 'idealnego momentu’. Zdecydowaliśmy się na dziecko mimo finansowych obaw. Córka ma teraz 2 lata i choć faktycznie musimy bardziej pilnować budżetu, to radość, jaką wnosi do naszego życia, jest bezcenna. A finanse? Jakoś się to wszystko poukładało”.
Te historie pokazują, że lęk przed założeniem rodziny można przezwyciężyć, a droga do rodzicielstwa, choć często wyboista, może prowadzić do głębokiej satysfakcji i rozwoju osobistego.
Podsumowanie
Lęk przed założeniem rodziny to zjawisko znacznie powszechniejsze, niż mogłoby się wydawać. I całkiem zrozumiałe – w końcu decyzja o rodzicielstwie to jedna z najważniejszych, jakie podejmujemy w życiu.
Badania pokazują, że źródła tego lęku mogą być różnorodne:
- doświadczenia z własnego dzieciństwa
- obawy finansowe
- strach przed zmianą stylu życia
- niepokój o relację z partnerem
Co ważne, lęk ten można skutecznie oswoić poprzez:
- przepracowanie własnych doświadczeń z dzieciństwa
- edukację i przygotowanie praktyczne
- szczerą komunikację z partnerem
- budowanie systemu wsparcia
- a w razie potrzeby – skorzystanie z pomocy specjalisty
Pamiętaj, że odczuwanie obaw przed tak znaczącą zmianą życiową jest absolutnie normalne. Kluczowe jest, aby te lęki nie zdominowały procesu decyzyjnego i nie uniemożliwiły ci świadomego wyboru.
Jak mówi profesorka Brené Brown, badaczka odwagi i wrażliwości: „Odwaga nie oznacza braku strachu. Odwaga to działanie mimo strachu”. Świadome rodzicielstwo wymaga właśnie takiej odwagi – przyznania się do swoich obaw i stawienia im czoła.
A Ty? Jakie są Twoje doświadczenia związane z lękiem przed założeniem rodziny? Czy któreś z opisanych strategii wydają Ci się szczególnie pomocne? Podziel się swoimi przemyśleniami w komentarzach lub odwiedź naszą stronę na Facebooku: Neurotyk na Facebooku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy obawy przed rodzicielstwem oznaczają, że nie nadaję się na rodzica?
Absolutnie nie! Paradoksalnie, osoby, które zastanawiają się nad swoimi kompetencjami rodzicielskimi i mają świadomość odpowiedzialności związanej z wychowaniem dziecka, często stają się bardziej świadomymi i troskliwymi rodzicami. Perfekcyjni rodzice nie istnieją – istnieją natomiast rodzice refleksyjni, którzy starają się robić wszystko najlepiej jak potrafią.
Jak długo powinniśmy z partnerem czekać, jeśli oboje nie jesteśmy gotowi na dziecko?
Nie ma tu jednej dobrej odpowiedzi. Warto jednak pamiętać, że „idealny moment” na dziecko prawdopodobnie nigdy nie nadejdzie – zawsze pojawią się jakieś wątpliwości czy przeszkody. Jeśli oboje czujecie, że chcielibyście mieć dzieci „kiedyś” – zacznijcie rozmawiać o konkretnych warunkach, które chcielibyście spełnić, zanim podejmiecie decyzję. Pamiętajcie też o biologicznych ograniczeniach – płodność kobiety znacząco spada po 35 roku życia.
Czy lęk przed porodem jest normalny?
Absolutnie tak. Lęk przed porodem jest naturalną reakcją u przyszłych matek. Sposobem na zmniejszenie tego lęku jest edukacja i przygotowanie – poprzez uczestnictwo w szkole rodzenia, rozmowy z położną czy wybór miejsca porodu, w którym czujesz się bezpiecznie.
Jak mogę pogodzić karierę z rodzicielstwem?
To wyzwanie, ale absolutnie wykonalne! Kluczowe jest planowanie i wsparcie. Porozmawiaj ze swoim pracodawcą o elastycznych formach pracy. Zastanów się, jak możesz podzielić obowiązki z partnerem. Sprawdź dostępność żłobków czy innych form opieki. Pamiętaj też, że łączenie kariery i rodzicielstwa to maraton, nie sprint – w różnych okresach różne sfery życia mogą wymagać więcej uwagi.
Gdzie znaleźć wsparcie, jeśli nikt z mojego otoczenia nie rozumie moich obaw?
Jeśli nie znajdujesz zrozumienia wśród bliskich, poszukaj wsparcia w innych miejscach. Grupy wsparcia (także online) dla przyszłych rodziców, fora internetowe czy blogi rodziców mogą być dobrym początkiem. Rozważ też konsultację z psychologiem lub terapeutą, który specjalizuje się w tematyce rodzicielstwa. Pamiętaj, że Twoje obawy są ważne i zasługują na wysłuchanie, nawet jeśli osoby z Twojego otoczenia ich nie podzielają.
