Neuroprzekaźniki: rodzaje i działanie.

Neuroprzekaźniki to substancje chemiczne, które umożliwiają komunikację między komórkami nerwowymi, a także między neuronami a innymi komórkami, takimi jak mięśnie czy gruczoły. Neuroprzekaźniki są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, który odpowiada za wiele procesów fizjologicznych i psychicznych, takich jak tętno, oddech, ruch, myślenie, pamięć, uczenie się, emocje, sen czy stres.

Jak działają neuroprzekaźniki?

Neuroprzekaźniki są produkowane i magazynowane w specjalnych strukturach zwanych pęcherzykami synaptycznymi, znajdującymi się na końcach aksonów neuronów. Gdy impuls elektryczny dociera do zakończenia aksonu, pęcherzyki synaptyczne łączą się z błoną komórkową i uwalniają neuroprzekaźniki do przestrzeni międzykomórkowej zwanej synapsą. W synapsie neuroprzekaźniki wiążą się ze specyficznymi receptorami na błonie komórki docelowej, która może być innym neuronem, komórką mięśniową lub gruczołową. W zależności od rodzaju neuroprzekaźnika i receptora, wiązanie to może wywołać pobudzenie lub hamowanie komórki docelowej, czyli zmianę jej potencjału elektrycznego. Po wykonaniu swojej funkcji, neuroprzekaźniki są usuwane z synapsy przez enzymy, transportery lub recykling.

Jakie są rodzaje neuroprzekaźników?

Istnieje wiele rodzajów neuroprzekaźników, które można podzielić na różne grupy według ich budowy chemicznej, działania lub lokalizacji. Niektóre z najważniejszych grup neuroprzekaźników to:

– Aminokwasy: są to najbardziej rozpowszechnione neuroprzekaźniki w mózgu, które biorą udział w przekazywaniu sygnałów między neuronami. Do tej grupy należą m.in. glutaminian, GABA, glicyna i asparaginian. Glutaminian jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym, który uczestniczy w procesach uczenia się i pamięci. GABA i glicyna są głównymi neuroprzekaźnikami hamującymi, które stabilizują aktywność neuronalną i zapobiegają nadmiernemu pobudzeniu. Asparaginian jest również neuroprzekaźnikiem pobudzającym, który ma podobne funkcje jak glutaminian.
– Aminy: są to neuroprzekaźniki pochodzące z amin biogennych, czyli związków zawierających grupę aminową. Do tej grupy należą m.in. acetylocholina, noradrenalina, adrenalina, dopamina, serotonina i histamina. Acetylocholina jest neuroprzekaźnikiem odpowiedzialnym za przekazywanie sygnałów między neuronami i mięśniami, a także za regulację uwagi, pamięci i snu. Noradrenalina i adrenalina są neuroprzekaźnikami związanymi z reakcją na stres, pobudzeniem, motywacją i emocjami. Dopamina jest neuroprzekaźnikiem związanym z nagrodą, przyjemnością, nastrojem i ruchem. Serotonina jest neuroprzekaźnikiem związanym z nastrojem, apetytem, snem i agresją. Histamina jest neuroprzekaźnikiem związanym z reakcjami alergicznymi, regulacją cyklu dobowego i pobudliwością.
– Peptydy: są to neuroprzekaźniki zbudowane z łańcuchów aminokwasów, czyli białek. Do tej grupy należą m.in. endorfiny, enkefaliny, dynorfina, oksytocyna, wazopresyna, somatostatyna i neuropeptyd Y. Endorfiny, enkefaliny i dynorfina są neuroprzekaźnikami związanymi z modulacją bólu i uczuciem euforii. Oksytocyna i wazopresyna są neuroprzekaźnikami związanymi z więziami społecznymi, miłością, zaufaniem i lękiem. Somatostatyna jest neuroprzekaźnikiem związanym z hamowaniem wydzielania hormonów i regulacją metabolizmu. Neuropeptyd Y jest neuroprzekaźnikiem związanym z apetytem, lękiem i stresem.
– Inne: są to neuroprzekaźniki, które nie pasują do powyższych grup, np. tlenek azotu, adenozyna, anandamid i siarczek wodoru. Tlenek azotu jest neuroprzekaźnikiem gazowym, który działa jako czynnik rozkurczający naczynia krwionośne i moduluje aktywność innych neuroprzekaźników. Adenozyna jest neuroprzekaźnikiem związanym z regulacją snu i czuwania, a także z hamowaniem pobudliwości neuronalnej. Anandamid jest neuroprzekaźnikiem związanym z systemem endokannabinoidowym, który uczestniczy w regulacji nastroju, pamięci, bólu i apetytu. Siarczek wodoru jest neuroprzekaźnikiem gazowym, który działa jako czynnik rozkurczający naczynia krwionośne i moduluje aktywność innych neuroprzekaźników.

Jakie są zaburzenia związane z neuroprzekaźnikami?

Zaburzenia ilości lub działania neuroprzekaźników mogą być przyczyną lub skutkiem wielu chorób i zaburzeń psychicznych i neurologicznych, takich jak depresja, schizofrenia, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, padaczka, migrena, autyzm, ADHD, uzależnienia, bóle głowy, bezsenność, zaburzenia odżywiania, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia nastroju, zaburzenia osobowości i wiele innych. Leczenie tych zaburzeń często polega na farmakologicznej modyfikacji poziomu lub działania neuroprzekaźników, np. poprzez podawanie leków, które hamują ich rozkład, blokują ich wychwyt, nasilają lub osłabiają ich działanie na receptory lub zastępują je syntetycznymi analogami. Niektóre z tych leków to np. inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), inhibitory monoaminooksydazy (IMAO), lewodopa, benzodiazepiny, opioidy, antydepresanty trójpierścieniowe (TCA)  i wiele innych.

Podsumowanie

Neuroprzekaźniki to substancje chemiczne, które umożliwiają komunikację między komórkami nerwowymi i innymi komórkami organizmu. Neuroprzekaźniki są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i wpływają na wiele procesów fizjologicznych i psychicznych.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *