Czym jest i jak powstaje kortyzol?

Kortyzol to hormon steroidowy, który pełni wiele ważnych funkcji w organizmie ludzkim. Jest on produkowany przez korę nadnerczy, która znajduje się nad nerkami. Kortyzol jest często nazywany hormonem stresu, ponieważ jego wydzielanie wzrasta w sytuacjach, które wymagają od nas szybkiej reakcji i dostosowania się do zmieniających się warunków. Kortyzol pomaga nam radzić sobie z zagrożeniami, bólem, głodem, infekcjami, wysiłkiem fizycznym i emocjonalnym.

Kortyzol wpływa na wiele procesów metabolicznych w organizmie, takich jak:

– podnoszenie poziomu glukozy we krwi, która jest głównym źródłem energii dla mózgu i mięśni
– hamowanie wydzielania insuliny, która obniża poziom glukozy we krwi
– zwiększanie rozkładu białek i tłuszczów, które są alternatywnymi źródłami energii
– regulowanie gospodarki wodno-elektrolitowej, poprzez zatrzymywanie sodu i wody w organizmie i wydalanie potasu
– hamowanie stanów zapalnych i reakcji alergicznych, poprzez zmniejszanie aktywności układu odpornościowego
– wpływanie na pracę układu krwionośnego, poprzez zwiększanie ciśnienia tętniczego i częstotliwości skurczów serca
– wpływanie na pracę układu pokarmowego, poprzez zwiększanie wydzielania soków trawiennych i zmniejszanie apetytu
– wpływanie na pracę układu nerwowego, poprzez zwiększanie czujności, pamięci, koncentracji i nastroju

Kortyzol jest wytwarzany zgodnie z rytmem dobowym, który jest kontrolowany przez zegar biologiczny znajdujący się w podwzgórzu mózgu. Zegar ten odbiera sygnały ze środowiska, takie jak światło i ciemność, i przekazuje je do przysadki mózgowej. Przysadka mózgowa wydziela hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który stymuluje korę nadnerczy do produkcji kortyzolu. Poziom kortyzolu we krwi jest najwyższy rano, około godziny po przebudzeniu, i stopniowo spada w ciągu dnia, osiągając najniższą wartość w nocy, około północy. Ten rytm dobowy jest ważny dla zachowania równowagi hormonalnej i dostosowania się do zmian zachodzących w ciągu doby.

Poziom kortyzolu we krwi może być także zwiększony przez inne czynniki, takie jak:

– stres psychiczny, np. lęk, złość, smutek, frustracja, poczucie zagrożenia
– stres fizyczny, np. uraz, operacja, infekcja, gorączka, krwawienie, ból
– wysiłek fizyczny, np. ćwiczenia, sport, praca fizyczna
– głodzenie, np. dieta, post, niedożywienie
– leki, np. glikokortykosteroidy, estrogeny, antydepresanty, alkohol, nikotyna, kofeina

Poziom kortyzolu we krwi można oznaczyć za pomocą badania krwi, moczu lub śliny. Badanie krwi powinno być wykonane rano, na czczo, po przespanej nocy. Badanie moczu polega na zebraniu całej porcji moczu wydalonej w ciągu 24 godzin. Badanie śliny polega na pobraniu próbki śliny z jamy ustnej za pomocą specjalnego patyczka. Wynik badania kortyzolu powinien być interpretowany przez lekarza, który uwzględni wiek, płeć, stan zdrowia i inne czynniki wpływające na poziom tego hormonu.

Norma kortyzolu we krwi wynosi:

– w godzinach porannych: 7–25 µg/dl
– wieczorem: 2–9 µg/dl

Wynik badania kortyzolu powyżej lub poniżej normy może świadczyć o różnych zaburzeniach hormonalnych, takich jak:

– zespół Cushinga, który jest spowodowany nadmiarem kortyzolu we krwi, np. przez guz przysadki, guz nadnerczy, guz płuc, leczenie glikokortykosteroidami. Objawia się on zmianą budowy ciała, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami nastroju, zaburzeniami miesiączkowania, zwiększonym pragnieniem i oddawaniem moczu, obniżoną odpornością, trądzikiem, rozstępami skórnymi.
– choroba Addisona, która jest spowodowana niedoborem kortyzolu we krwi, np. przez zniszczenie kory nadnerczy, niedoczynność przysadki, leczenie glikokortykosteroidami. Objawia się ona stałym osłabieniem, łatwą męczliwością, niskim ciśnieniem tętniczym, chęcią spożywania słonych pokarmów, luźnymi stolcami, brązowym zabarwieniem skóry.

Poziom kortyzolu we krwi może być także nieznacznie podwyższony lub obniżony bez choroby organicznej, np. przez zmiany w stylu życia, dietę, aktywność fizyczną, emocje, leki. W takim przypadku należy starać się unikać nadmiernego stresu, dbać o zdrowy sen, zrównoważone odżywianie, regularny ruch, relaks i odpoczynek. Można także skorzystać z naturalnych sposobów obniżania poziomu kortyzolu, takich jak:

– medytacja, joga, tai chi, aromaterapia, muzykoterapia, masaż
– zioła, np. melisa, rumianek, lawenda, ashwagandha, rodiola
– witaminy i minerały, np. witamina C, witamina B5, magnez, cynk, selen
– antyoksydanty, np. zielona herbata, jagody, czekolada, kurkuma
– probiotyki, np. jogurt, kefir, kiszonki, suplementy

Kortyzol jest niezbędnym hormonem dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ale jego nadmiar lub niedobór może być szkodliwy dla zdrowia. Dlatego warto kontrolować jego poziom i dbać o równowagę hormonalną.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *