Czy depresja jest dziedziczna?

Jednym z ważnych zagadnień w badaniach nad depresją jest rola czynników genetycznych w jej etiologii. Czy depresja jest chorobą dziedziczną? Czy można odziedziczyć skłonność do depresji? Jakie geny są zaangażowane w powstawanie i przebieg depresji? Jakie są konsekwencje genetycznej podatności na depresję dla praktyki klinicznej? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym artykule.

Dziedziczność depresji

Odpowiedź na pytanie, czy depresja jest dziedziczna, nie jest jednoznaczna. Nie można powiedzieć, że depresja jest spowodowana wyłącznie przez geny, ani że geny nie mają żadnego wpływu na depresję. Można natomiast stwierdzić, że depresja ma pewien składnik dziedziczny, który zwiększa podatność na tę chorobę, ale nie jest on determinujący. Ostateczne wystąpienie depresji zależy od wielu innych czynników, które mogą ją wyzwalać, nasilać lub łagodzić.

Zgodnie z wynikami badań, krewni pierwszego stopnia osób chorych na depresję mają dwu- do pięciokrotnie wyższe ryzyko zachorowania niż ogół populacji. Zauważono również, że im wcześniej wystąpiła depresja u rodziców, tym większe jest ryzyko depresji u ich dzieci. Zatem można przyjąć, że posiadanie w rodzinie osoby cierpiącej na depresję zwiększa ryzyko zachorowania.

Jednak nie oznacza to, że depresja jest przenoszona z pokolenia na pokolenie w sposób prosty i bezpośredni. Depresja jest chorobą poligenową, czyli wynikającą z interakcji wielu genów o niewielkim efekcie, a także z interakcji genów ze środowiskiem. Nie ma więc jednego genu odpowiedzialnego za depresję, ani jednego testu genetycznego, który mógłby przewidzieć, czy ktoś zachoruje na depresję.

Geny a depresja

Jakie geny są związane z depresją? Nie jest to łatwe pytanie, ponieważ depresja jest chorobą złożoną i heterogenną, która może mieć różne przyczyny, objawy i przebieg. Nie ma więc jednego modelu genetycznego depresji, który pasowałby do wszystkich przypadków. Można jednak wyróżnić kilka obszarów badań, które próbują zidentyfikować konkretne warianty genetyczne, zwane polimorfizmami, które są związane z większym lub mniejszym ryzykiem depresji.

Jednym z takich obszarów są badania asocjacyjne, które polegają na porównywaniu częstości występowania określonych polimorfizmów u osób chorych i zdrowych. Dotychczas zidentyfikowano wiele polimorfizmów, dotyczących głównie genów kodujących receptory i enzymy związane z neuroprzekaźnikami, takimi jak serotonina, noradrenalina, dopamina i glutaminian. Niektóre z tych polimorfizmów mogą wpływać na podatność na depresję, inne na jej ciężkość, przebieg lub odpowiedź na leczenie. Jednak żaden z tych polimorfizmów nie ma dużego wpływu na ryzyko depresji i nie występuje u wszystkich osób chorych.

Innym obszarem badań są badania epigenetyczne, które mają na celu zbadanie wpływu czynników środowiskowych na ekspresję genów związanych z depresją. Epigenetyka to nauka o zmianach w aktywności genów, które nie wynikają z mutacji w sekwencji DNA, ale z modyfikacji chemicznych DNA lub białek z nim związanych. Takie modyfikacje mogą być wywołane przez różne czynniki środowiskowe, takie jak stres, dieta, leki, zanieczyszczenia, infekcje, czy wiek. Badania epigenetyczne polegają na analizie poziomu metylacji DNA lub aketylowania histonów w genach związanych z depresją.

Zgodnie z wynikami badań epigenetycznych, depresja jest związana z zaburzeniami w regulacji ekspresji wielu genów, zwłaszcza tych związanych z neuroprzekaźnikami, układem odpornościowym, układem stresowym i plastycznością neuronalną. Niektóre z tych zaburzeń mogą być spowodowane przez doświadczenie traumatyczne, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie, które może prowadzić do trwałych zmian epigenetycznych i zwiększonej podatności na depresję w późniejszym życiu. Niektóre z tych zaburzeń mogą być również odwracalne przez leczenie farmakologiczne lub psychoterapię, co może poprawiać objawy depresji i funkcjonowanie pacjentów.

Podsumowanie

Badania naukowe pokazują zatem, że depresja jest chorobą o złożonej etiologii genetycznej, która wynika z interakcji wielu czynników genetycznych i środowiskowych. Nie ma jednego leku lub metody terapii, która byłaby skuteczna dla wszystkich pacjentów. Możliwe jest jednak, że w przyszłości będą dostępne testy genetyczne lub epigenetyczne, które pomogą dobrać optymalną formę leczenia dla każdego pacjenta. Badania podkreślają rolę profilaktyki i prewencji depresji, zwłaszcza u osób zwiększonego ryzyka genetycznego. Nie oznacza to, że osoby te są skazane na depresję, ale że powinny być świadome swojej podatności i dbać o swoje zdrowie psychiczne.

Źródło:

Sullivan, P. F., Neale, M. C., & Kendler, K. S. (2000). Genetic epidemiology of major depression: review and meta-analysis. American journal of psychiatry, 157(10), 1552-1562.
Weissman, M. M., Wickramaratne, P., Nomura, Y., Warner, V., Pilowsky, D., & Verdeli, H. (2006). Offspring of depressed parents: 20 years later. American Journal of Psychiatry, 163(6), 1001-1008.
Wray, N. R., Ripke, S., Mattheisen, M., Trzaskowski, M., Byrne, E. M., Abdellaoui, A., … & Cichon, S. (2018). Genome-wide association analyses identify 44 risk variants and refine the genetic architecture of major depression. Nature genetics, 50(5), 668-681.
Licznerski, P., & Duman, R. S. (2013). How antidepressants work: new perspectives on the pathophysiology of depressive disorder. Annual review of medicine, 64, 143-156.
Nestler, E. J., & Peña, C. J. (2019). Epigenetics of depression. Current opinion in neurobiology, 59, 104-110.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *