Pedagogika / Artykuły

Wspomóż nas :)

 

 

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:14

Wychowawcze funkcje czasu wolnego.

Redaktor:  admin
Oceń ten artykuł
(3 głosów)

Czas wolny dzieci i młodzieży (jak i dorosłych) można rozpatrywać w aspektach: zdrowotnym, psychologicznym, socjologicznym, ekonomicznym, i pedagogicznym. W każdej działalności wychowawczo - edukacyjnej należy uwzględniać wszystkie aspekty jednocześnie. [1]

Aspekt zdrowotny sprowadza się do takiej animacji czasu wolnego, by stał się on czasem odnowy biologicznej, poprawy stanu zdrowia oraz szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Chodzi o to, by w czasie wolnym poprzez podejmowanie prozdrowotnych czynności zwiększać odporność organizmu i tym samym zapobiegać ewentualnym problemom zdrowotnym. W dobie schorzeń i chorób cywilizacyjnych takich jak: skrzywienia kręgosłupa, permanentny stres, nadciśnienie tętnicze - aspekt ten wydaje się szczególnie istotny, a dobry stan zdrowia (kształtowany także w czasie wolnym), powinien być traktowany za podstawowy warunek rozwoju osobistego i uczestnictwa w życiu społecznym.[2]

Aspekt psychologiczny wiąże się natomiast z wykorzystaniem czasu wolnego dla celów rozrywki, samokształcenia oraz rozwijania zainteresowań, które wolne są od przymusu i zaostrzonej kontroli. Młodzi ludzie chcą spędzać czas wolny zgodnie z własną wolą, zainteresowaniami - staje się on wówczas źródłem indywidualnych doświadczeń i przeżyć, wpływających na kształtowanie charakteru i własnej tożsamości. Aspekt ten bezpośrednio związany jest z podstawową cechą czasu wolnego, jaką jest dobrowolność podejmowania czynności, będącą gwarantem satysfakcji i spełnienia z wykorzystania czasu wolnego.[3]

Ważnym aspektem jest także aspekt socjologiczny, w którym zwraca się uwagę na fakt spędzania czasu wolnego w grupie. Człowiek, dzięki uczestnictwu w życiu społecznym skazany jest na kontakty z innymi ludźmi, a bycie członkiem społeczności (lokalnej, regionalnej, krajowej, globalnej) związane jest z określonymi obowiązkami i przywilejami. Młodzi ludzie podobnie jak w czasie nauki (na lekcjach), w czasie wolnym uczą się z jednej strony współpracy z rówieśnikami, a z drugiej rezygnacji z postaw szkodzących funkcjonowaniu grupy. [4]

Z aspektem socjologicznym powiązany jest aspekt ekonomiczny, który możemy rozumieć w kategoriach budżetu czasu wolnego. Ilość czasu wolnego oraz długość pracy lub nauki uwarunkowane są wieloma czynnikami i są powiązane ze sobą na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Zależność ta polega na tym, że im sprawniej organizowana jest praca lub nauka, tym więcej czasu wolnego mają pracownicy, uczniowie. Z pedagogicznego punktu widzenia istotne wydaje się takie organizowanie budżetu czasu, by czas pracy lub nauki pozostawał w „zdrowych” proporcjach z czasem wolnym, zapewniając harmonijny wielokierunkowy rozwój człowieka. Szczególnie istotne znaczenia ma to w odniesieniu do młodego pokolenia, narażonego na przemęczenia i wspomniane wcześniej choroby cywilizacyjne, wynikające z nadmiernych obowiązków szkolnych i złych warunków nauki.[5]

Na równi z przedstawionymi aspektami czasu wolnego stoi aspekt pedagogiczny, w którym czas wolny możemy traktować, jako miejsce podejmowania czynności wychowawczych (przez dorosłych wobec dzieci i młodzieży lub samodzielnie przez dzieci i młodzież), mających na celu kształtowanie osobowości i zainteresowań. [6]

Szczególność działań pedagogicznych w czasie wolnym wobec młodego pokolenia wynika z tego, że opierają się one głównie na stwarzaniu odpowiednich warunków zewnętrznych dla czynności podejmowanych przez młodych ludzi, poszanowaniu wolności w ich wyborze oraz minimalnej kontroli. Przykładowo takim działaniem może być budowa skateparku przez władze samorządowe - działanie to sprawia, iż młodzi ludzie mają miejsce, gdzie mogą (ale nie muszą) rozwijać swoje zainteresowania i dzięki temu (poprzez „wypełnienie” czasu wolnego) mniejsze jest prawdopodobieństwo praktykowania przez nich społecznie nie pożądanych form spędzania czasu wolnego. Aspekt ten choć rozumiany przez większość dorosłych, w małym stopniu przekłada się na powstawanie i funkcjonowanie organizacji społecznych, plasując Polskę w ogonie europejskim jeśli chodzi o członkostwo młodych ludzi w organizacjach pozaszkolnych, społecznych, sportowych itp. Jest to pole dla działalności (rządu, władz lokalnych), w którym nadal jest bardzo dużo do zrobienia.

Czas wolny spełnia podobne funkcje wychowawcze w odniesieniu do dzieci, młodzieży, jak i osób dorosłych - nie mniej jednak w przypadku pierwszej kategorii, jest on o tyle istotny, iż (jak już zostało wspomniane) wpływa on na kształtowanie osobowości i zainteresowań, będących kluczowym elementem późniejszego życia społeczno - zawodowego. W literaturze pedagogicznej wymienia się kilka funkcji wychowawczych czasu wolnego, najczęściej wyróżnia się funkcje: rekreacyjną, rozwojową, wychowawczą, socjalizacyjną, edukacyjną, kreacyjną oraz kulturalną, które są ściśle związane z omówionymi aspektami czasu wolnego. [7].

Interesującego podziału funkcji czasu wolnego dokonał M. Winiarski, który wyróżnił funkcję: kreatywną, rekreacyjną, kształcącą, opiekuńczą, integracyjną i środowiskową. [8]

Funkcja kreatywna czasu wolnego według autora, polega na zaspokajaniu potrzeb samorealizacji jednostki, rozwijaniu zainteresowań i aspiracji, umiejętności i sprawności, wykrywaniu i rozwijaniu uzdolnień i talentów, zbliżaniu do różnych dziedzin życia społeczeństwa, kształtowaniu postaw twórczych i predyspozycji do kierowania własnym rozwojem.[9]

Funkcja rekreacyjna natomiast przejawia się głównie w organizowaniu wypoczynku, zabawy i rozrywki.[10]

Funkcja kształcąca według M. Winiarskiego przejawia się w rozwijaniu zainteresowań nauką i techniką oraz kształtowaniu postaw naukowo - badawczych dzieci i młodzieży. [11]

Funkcja opiekuńczą wiąże się z tworzeniem warunków do zaspokajania podstawowych potrzeb dzieci i młodzieży, przeciwdziałaniem czynnikom zagrażającym życiu i zaburzającym rozwój, wyrównywaniem braków rozwojowych, kompensowaniem niedomagań w funkcjonowaniu rodziny, ukierunkowaniem drogi szkolnej uczniów i przeciwdziałaniem negatywnym selekcjom. Funkcja ta wynika z szybkiego tempa przemian społeczno-kulturowych, występowania zjawisk patologii społecznej (zwłaszcza w wielkich aglomeracjach), dezorganizacji środowiska rodzinnego, pracy zawodowej obojga rodziców i ich dłuższego przebywania poza domem, nasilania się chorób cywilizacyjnych, niedomagań systemu szkolnego. [12]

Funkcja integracyjna wg autora ukierunkowana jest w szczególności na zbliżanie się do siebie dzieci, młodzieży i dorosłych zamieszkałych w danym osiedlu, dzielnicy, mieście, wsi i większych rejonach terytorialnych oraz nawiązywaniem więzi interpersonalnych w sferze społecznej i duchowej. [13]

Funkcja środowiskowa obejmującą takie zadania, jak: podnoszenie poziomu kultury pedagogicznej społeczności lokalnej, rozbudzanie i wzmacnianie motywacji do podejmowania działalności opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej, inicjowanie współdziałania placówek i instytucji środowiskowych zorientowanych na zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej, koordynowanie działalności kształcącej, opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej oraz wzbogacanie infrastruktury materialnej wychowania w środowisku.[14]

Inni autorzy funkcję czasu wolnego widzą podobnie. A. Kamiński wśród funkcji czasu wolnego wyróżnia: wypoczynek, rozrywkę i rozwój zainteresowań (miłośnictwa).[15] T. Wujek w czasie wolnym dzieci i młodzieży wyróżnia funkcje wypoczynku i rozrywki (rekreacji) oraz rozwoju osobowości (rozwojowa).[16] Regeneracja sił fizycznych i psychicznych organizmu - to z kolei najważniejsze funkcje czasu wolnego według Z. Dąbrowskiego. [17]

Najważniejszą funkcją wymienianą przez większość badaczy czasu wolnego jest wypoczynek, rozumiany jako regeneracja sił (fizycznych i psychicznych) po długotrwałej pracy fizycznej czy umysłowej, doprowadzającej organizm do zmęczenia, senności, agresji.[18]

Najlepszą jego formę dla dzieci i młodzieży stanowi wypoczynek czynny, ponieważ zawiera on elementy zabawy, emocji, przygody i wyzwania, wpływające na rozwój psychiczny, fizyczny i społeczny. Do aktywnych form wypoczynku należą m.in. turystyka i sport. Niestety najbardziej popularne i najczęściej praktykowane są bierne formy spędzania czasu wolnego ( np. TV, Internet), ze względu na łatwą dostępność do nich.

 



[1] K.. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006

[2] Tamże

[3] Tamże

[4] Tamże

[5] Tamże

[6] Tamże

[7] M. Przetacznikowa: Charakterystyka środowiska wychowawczego (w:) Psychologia wychowawcza, M. Przetacznikowa, Z. Włodarski (red.), Warszawa 1986, s. 426-427.

[8] M. Winiarski, Zmiany w wychowaniu pozaszkolnym na początku lat dziewięćdziesiątych, [w:] Problemy Opiekuńczo-Wychowawawcze, nr 8, 1995, s. 327-328.

[9] Tamże, s. 327-328.

[10] Tamże, s. 328.

[11] Tamże, s. 328.

[12] Tamże, s. 328 - 329.

[13] Tamże, s. 329.

[14] Tamże, s. 329.

[15] A. Kamiński, Kultura mas a wczasy, Kultura i Społeczeństwo, nr 3, 1954

[16] T. Wujek, Praca domowa i czynny wypoczynek ucznia, Warszawa 1979, s. 13.

[17] Z. Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 1966, s. 18.

[18] K. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006

Ostatnia aktualizacja: Czwartek, 08 Marzec 2012 00:18

Zostaw komentarz:

Polecamy:





Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information