Pedagogika / Artykuły

Poniedziałek, 23 Kwiecień 2012 17:30

Zasady i etapy organizacji wycieczek szkolnych.

By można mówić o wartości edukacyjnej wycieczki, musi ona spełniać wiele warunków. Z jednej strony konieczne są u organizatorów (nauczycieli, przedstawicieli biur podróży) specjalne predyspozycje osobowościowe, wiedza oraz umiejętności związane z organizacją wyjazdu turystycznego. Z drugiej strony, konieczne jest posiadanie przez nich wiedzy o specyfice współczesnej młodzieży oraz zjawiskach i procesach wychowawczych jakim podlega ona podczas trwania wycieczki.


Organizując imprezy turystyczne dla dzieci i młodzieży należy przestrzegać zasady dostosowania zasięgu, czasu trwania, formy oraz programu do wieku uczestników. W literaturze (Z. Czajkowski, K. Denek, J. Janowski) można spotkać się z postulatami, aby zasięg wycieczki odpowiadał wiekowi i możliwościom percepcyjnym. Wspomniani autorzy postulają poznanie wpierw własnej miejscowości, potem gminy, powiatu, a na końcu bardziej odległych miejsc w kraju i zagranicy. Takie podejście sprzyja rozumieniu poznawanych miejsc, pozwala na konfrontacje zdobytej „wiedzy lokalnej” w szerszym kontekście. Trudno sobie wyobrazić sytuacje w której, pierwszym muzeum odwiedzanym przez 7 letnie dziecko byłby paryski Luwr.

Z zasięgiem wycieczek wiąże się czas trwania. Dla klasy I-III najlepszą formą są wycieczki jednodniowe (po gminie, powiecie), dla klas IV-VI można już organizować jedno, dwu, trzy - dniowe wycieczki (po województwie), dla uczniów klas gimnazjalnych należy zwiększyć zasięg penetracji terenowej i uwzględniać odmienny region (np. sąsiednie województwa), dopuszczalne są wycieczki zagraniczne. Dla uczniów liceum można organizować wycieczki po całym kraju, jak i zagranicy. Zasięg poznawanych terenów jest uwarunkowany czasem przejazdu - nie może on przekraczać czasu przeznaczonego na odpoczynek i zwiedzanie. W turystyce stosuję się zasadę, iż wycieczki jednodniowe nie powinny przekraczać zasięgu 60km, dwudniowe 100 -150km.[1]

Forma i program wycieczki powinny być dostosowane do wieku uczestników (ich możliwości percepcyjnych), czasu trwania wyjazdu oraz założonych celów dydaktyczno - wychowawczych. Nauczyciele mogą stosować wycieczki przedmiotowe (np. wycieczki historyczne, biologiczne) lub interdyscyplinarne, podczas których różne aspekty środowiska przyrodniczego i społecznego pokazywane są łącznie. Drugi typ wycieczek jest bardziej korzystny dla uczniów z niższych klas.

Z organizacją wycieczek szkolnych, wiążę się także pewne obwarowania formalne - dotyczące wykształcenia i kwalifikacji kadry prowadzącej (kierownika, opiekuna), środków transportu, zasad poruszania się z grupą itd.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. „w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki” określa warunki, jakie musi spełniać kadra realizująca wycieczkę szkolną.[2]

Kierownikiem wycieczki może być nauczyciel (po ukończeniu kursu kierowników wycieczek szkolnych) lub - w uzgodnieniu z dyrektorem szkoły - inna pełnoletnia osoba będąca instruktorem harcerskim albo posiadająca uprawnienia przewodnika turystycznego, pilota wycieczek, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej, organizatora turystyki, instruktora krajoznawstwa albo kwalifikacje trenera lub instruktora w odpowiedniej dyscyplinie sportu (dotyczy turystyki kwalifikowanej: kolarskiej, narciarskiej, kajakowej).[3]

Kierownik wycieczki opracowuje program i harmonogram wycieczki lub imprezy; opracowuje regulamin i zapoznaje z nim wszystkich uczestników; zapewnia warunki do pełnej realizacji programu i regulaminu wycieczki lub imprezy oraz sprawuje nadzór w tym zakresie; zapoznaje uczestników z zasadami bezpieczeństwa oraz zapewnia warunki do ich przestrzegania; określa zadania opiekuna w zakresie realizacji programu; nadzoruje zaopatrzenie uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; organizuje transport, wyżywienie i noclegi dla uczestników; dokonuje podziału zadań wśród uczestników; dysponuje środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki lub imprezy; dokonuje podsumowania, oceny i rozliczenia finansowego wycieczki lub imprezy po jej zakończeniu.[4]

Opiekunem wycieczki może być natomiast nauczyciel albo (po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły) inna pełnoletnia osoba. Według rozporządzenia opiekun sprawuje opiekę nad powierzonymi mu uczniami, współdziała z kierownikiem w zakresie realizacji programu i harmonogramu wycieczki lub imprezy, sprawuje nadzór nad przestrzeganiem regulaminu przez uczniów, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa, nadzoruje wykonywanie zadań przydzielonych uczniom, wykonuje inne zadania zlecone przez kierownika.[5]

Istotnym dokumentem, który wypełnić powinien każdy organizator turystyki szkolnej jest karta wycieczki. Zawiera ona informacje o programie wycieczki organizowanej przez szkołę, listę uczestników, imię i nazwisko kierownika oraz liczbę opiekunów. Kartę zatwierdza dyrektor szkoły.

Realizacja celów dydaktyczno - wychowawczych niejednokrotnie zostaje przytłumiona nadmiarem obowiązków formalnych, których jak widać (jeszcze przed realizacją wycieczki) jest bardzo dużo.

Z punktu widzenia nauk pedagogicznych każdy wyjazd turystyczny powinien składać się z trzech etapów: przegotowania, realizacji i podsumowania. Na każdym z tych etapów należy przestrzegać zasad związanych z organizacją imprez turystycznych.

Należyte przygotowanie wycieczki jest najbardziej kluczowym etapem, od którego zależy późniejsze powodzenie. Dobrze przygotowana wycieczka to połowa sukcesu.

Program wycieczki należy konstruować w taki sposób, aby uwzględniał on treści nauczania szkolnego. Młodzież powinna zostać włączona do etapu przygotowania - wytworzy to u niej poczucie współodpowiedzialności za realizacje wycieczki. W tym celu wskazane jest przydzielenie uczniom zadań związanych z przygotowaniem informacji krajoznawczych o miejscowościach, obiektach, muzeach i regionie, w które grupa się uda. Podczas realizacji imprezy przygotowane wiadomości, ciekawostki uczniowie powinni prezentować swoim kolegom w formie krótkich referatów, inscenizacji itp.

W klasach niższych szkoły podstawowej, należy uwzględniać w programie gry i zabawy terenowe, a w klasach gimnazjalnych i licealnych więcej elementów naukowo - badawczych.[6]

Do działań organizacyjno - finansowych (które są czasochłonne, wymagają dużej koncentracji i odpowiedzialności) związanych z tym etapem, zaliczyć można: kalkulacje finansowe i zamawianie świadczeń, przygotowanie i przedstawienie klasie regulaminu wycieczki, sporządzenie listy wymaganego ekwipunku, wypełnienie karty wycieczki, wykup polisy ubezpieczeniowej oraz sporządzenie szczegółowego harmonogramu wycieczki - uwzględniającego czas: przejazdów, zwiedzania obiektów, posiłków i odpoczynku.

Na etapie przygotowania wskazane jest przeprowadzenie na terenie szkoły lekcji na temat wycieczki (w wyższych klasach szkoły podstawowej oraz klasach gimnazjalnych i licealnych), podczas której nauczyciel powinien zapoznać uczestników z programem oraz regulaminem wycieczki. Lekcja taka powinna służyć wyjaśnieniu nieporozumień, określeniu wzajemnych praw i obowiązków. Każdemu uczniowi można wówczas przekazać skrypt zawierający informacje o wycieczce. Jest to niezwykle korzystne, ponieważ podczas trwania wycieczki uczeń w każdym momencie może zajrzeć do skryptu i zapoznać się z przebiegiem trasy, programem, informacjami krajoznawczymi o odwiedzanym miejscu itp.

Przygotowany nauczyciel oraz przygotowani uczniowie mogą przystąpić do realizacji imprezy - czyli najbardziej oczekiwanego przez wszystkich etapu wycieczki. Bardzo ważne jest dokładne i terminowe wykonanie ustalonego programu. Należy przestrzegać wielu różnych zasad, o których mowa była wcześniej. Prawidłowo zorganizowana wycieczka szkolna oprócz elementów dydaktycznych, powinna zawierać także elementy rekreacji (gry, zabawy, dyskoteki itp.).

Podsumowanie i rozliczenie wycieczki wiąże się z sprawdzeniem, czy wszystko co zostało zaplanowane, zostało prawidłowo i terminowo przeprowadzone. Analizie poddaje się przebytą trasę, efekty zwiedzania obiektów, sprawdzenie wywiązania się uczniów z powierzonych im zadań, rozliczenie kosztów imprezy.

Jak podkreśla Janusz Wojtyczka - już w czasie wycieczki można podjąć pewne działania zmierzające do utrwalenia efektów, np. poprzez organizację quizu na temat poznawanego regionu, czy przebytej trasy.[7]

Do innych najczęściej stosowanych form podsumowania wycieczek należą: sprawozdania pisemne uczniów, wykonane przez nich fotogazetki, kroniki i albumy, konkursy na najlepsze sprawozdanie z wycieczki bądź prelekcja połączona z dyskusją lub pokazem filmowym.[8]

Rolą organizatora wycieczki jest także przygotowanie sprawozdania dla dyrektora szkoły oraz rozliczenie finansowe imprezy.

 



[1] I. Janowski, op.cit. , s.61.

[2] Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, http://www.menis.pl/turystyka/turystyka_szkolna2.html

[3] Tamże

[4] Tamże

[5] Tamże

[6] I. Janowski, op.cit. , s.64.

[7] J. Wojtycza, op.cit. , s. 47.

[8] http://www.vulcan.edu.pl/eid/archiwum/2001/06/szkolne_wycieczki.html

Opublikowane w turystyka edukacyjna

Lekcje szkolne mają to do siebie, że przedstawiają wiedzę fragmentaryczną, wyrwaną z szerszego kontekstu. Treści przekazywane na lekcjach biologii, geografii, historii, czy też języka polskiego - różnią się zasadniczo między sobą. W umyśle uczniów tworzą się oddzielne „szufladki” z wiedzą pochodzącą z różnych przedmiotów. Często nie widzą oni połączeń przyczynowo – skutkowych oraz zależności, jakie zachodzą w przyrodzie i środowisku społecznym lub też nie potrafią odnieść posiadanej wiedzy do otaczającej rzeczywistości. Wycieczki mogą w tym pomóc.


Wycieczka w szkole jest jedną z form organizacyjnych procesu dydaktyczno -wychowawczego dzieci i młodzieży. Umożliwia ona bezpośrednie, osobiste, wielostronne, zmysłowe i umysłowe obcowanie z różnorodnością zjawisk i faktów przyrodniczych, społecznych i technicznych. Zalicza się do najbardziej lubianych przez dzieci i młodzież.

Jak podkreśla Ignacy Janowski, znaczenie wycieczek szkolnych w systemie dydaktyczno - wychowawczym wynika z ich humanistycznych walorów. Organizacja wycieczek umożliwia lepsze poznanie przez uczniów środowiska przyrodniczego z jego uwarunkowaniami i walorami historyczno - kulturowymi. Zdaniem Janowskiego wycieczka stwarza uczniowi warunki rozwoju zdolności postrzegania, konfrontacji zdobytej wiedzy z rzeczywistością, kształtowania wyobraźni i myślenia oraz utrwaleniu zdobytej wiedzy. Wycieczki szkolne spełniają rolę czynnika integrującego proces zdobywania wiedzy, stają się istotnymi elementami kształcenia wielostronnego, równoległego, interdyscyplinarnego.[1]

Wycieczki odgrywają dużą rolę w procesie poznawczym. Bezpośrednie obcowanie z tworami przyrody ożywionej i nieożywionej dostarcza umysłowi spostrzeżeń i wrażeń oraz bodźców do rozwoju. Zdobyta wiedza i doświadczenie podczas wycieczek stanowią materiał do wysuwania wniosków i uogólnień. Wycieczki wnoszą do procesu poznawczego element emocjonalny, który wpływa na trwałość wiedzy.

Bardzo często wycieczki przyczyniają się do przejawiania trwalszych zainteresowań poznawczych na dłuższą metę. Niejednokrotnie uczniowie dzięki wycieczkom zaczynają szczególnie interesować się np. wiadomościami przyrodniczymi, geografią, historią czy tez zabytkami architektury.[2]

Wycieczka może sprzyjać także wytwarzaniu swobodnej atmosfery między uczniem a wychowawcą. Podczas wycieczki relacja między nimi jest bardziej bezpośrednia, autentyczna, pozbawiona „sztucznych” ograniczeń wynikających z podziału na świat uczniów i nauczycieli, jaki ma miejsce w budynku szkoły. Sprzyjać to może wzajemnemu poznaniu i kształtowaniu zaufania.

Podczas wycieczki dzieci zachowują się bardziej naturalnie niż w klasie (nie są biernymi “oglądaczami”, podejmują różne role i zadania), co daje możliwość ich lepszego poznania przez nauczyciela.

Funkcja wychowawcza podczas wycieczki wiąże się z dostarczaniem wzorów postępowania i kształtowaniem umiejętności zachowania się wobec kolegów, społeczeństwa, przyrody. Wycieczka może wyrabiać poczucie dyscypliny, systematyczności i odpowiedzialności.

 



[1] I. Janowski, op.cit. , s.19.

[2] Z. Czajkowski, St. Czajkowski, M. Krawczyk, Wycieczka uczy i wychowuje, Warszawa 1964, s. 70.

Opublikowane w turystyka edukacyjna
Niedziela, 26 Luty 2012 16:52

Geneza i istota turystyki szkolnej

 

Idea organizacji wycieczek jako formy pracy dydaktyczno - wychowawczej, pojawiła się w związku ze zwalczaniem metod scholastycznych i werbalizmu w nauczaniu. Francuski pisarz Oświecenia, znany filozof, pedagog, powieściopisarz i kompozytor Jean Jacques Rousseau zalecał stosowanie wycieczek do rozwijania u uczących się twórczych zdolności obserwacji i dociekliwości.[1]

Na gruncie polskim znaczenie wycieczek szkolnych dostrzegła już Komisja Edukacji Narodowej (1773-1794) - która zachęcała do wykorzystywania jej w nauczaniu różnych przedmiotów.[2] Znamienne dla działalności Komisji Edukacji Narodowej jest zdanie: „Wprawując dzieci, aby gdziekolwiek się znajdują, znali wschód i zachód słońca, pomiarkowali jakie jest ich położenie względem tego i owego miasta. Aby naprzód znali swój kraj a potem sąsiedzkie, bliskie”.[3] Zdanie to dowodzi jak bardzo starano się zachęcić uczniów do poznawania zjawisk w naturalnym dla nich środowisku.

W latach `70 i `80 XX wieku dużą popularnością wśród młodzieży cieszyły się szkolne koła krajoznawczo - turystyczne (SKKT) działające przy Polskim Towarzystwie Turystyczno - Krajoznawczym. Organizowały one prelekcje o tematyce turystyczno - krajoznawczej, rajdy, wycieczki. Ich prowadzeniem zajmowali się najczęściej nauczyciele.[4]

Przełom XX i XXI to w Polsce czas głębokich przemian społeczno - gospodarczych, którym towarzyszył kryzys w szkolnym ruchu turystycznym. Obserwowalny był wówczas spadek zainteresowania turystyką szkolną wśród dzieci i młodzieży. Liczba SKKT szybko zaczęła maleć. Zamykano także nierentowne schroniska młodzieżowe oraz inną tanią bazę noclegową, z której ruch ten korzystał.

Wraz z rozwojem środków masowego przekazu oraz napływem nowych form spędzania czasu wolnego, popularność turystyki szkolnej szybko zaczęła maleć. TV, gry komputerowe, Internet, kino - stały się bardziej atrakcyjne dla młodego pokolenia niż chodzenie z plecakiem po szlakach, które oferowało PTTK.

Przyczynami kryzysu tego ruchu, była także zmiana formy zarządzania i finansowania organizacji turystycznych działających na terenie szkoły oraz spadek zainteresowania działalnością pozaszkolną przez nauczycieli. Nauczycie zaczęli sceptycznie podchodzić do prowadzenia SKKT - wymagało to bowiem poświecenia dodatkowych godzin - najczęściej niepłatnych.

Krajoznawstwo i turystyka szkolna dzieci i młodzieży szkolnej koordynowana jest w Polsce przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, które współpracuje w tej dziedzinie z Związkiem Harcerstwa Polskiego, Polskim Towarzystwem Turystyczno - Krajoznawczym i Polskim Towarzystwem Schronisk Młodzieżowych.

Ostatnie zarządzenia resortowe zdejmują z ZHP, PTTK i PTSM obowiązek koordynowania działalności turystyczno - krajoznawczej w szkole i nakładają go na dyrekcje szkół i placówek wychowawczych.[5] Powoduje to zrzucenie odpowiedzialności i balastu organizacyjnego na dyrektorów szkół, którzy - ze względu na konieczność zaangażowania czasu i dodatkowych środków - często rezygnują z tej formy zajęć pozalekcyjnych.

Działalność turystyczno - krajoznawczą w szkołach regulują odpowiednie zarządzenia i rozporządzenia Ministerstwa Edukacji Narodowej, m.in. zarządzenie nr 18 z dnia 29 września 1997 r. (DZ. U. nr 9 z dnia 16 października 1997 r.), czy też rozporządzenie z dnia 8 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 135, poz. 1516). Oba zatytułowane są: „W sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki”. [6]

W dokumentach tych przedstawia się zadania jakie stawia się przed krajoznawstwem i turystyką na gruncie szkoły (m.in.: poznawanie kraju, jego środowiska przyrodniczego, tradycji, zabytków kultury i historii; poznawanie kultury i języka innych państw; poszerzanie wiedzy z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego; wspomaganie rodziny i szkoły w procesie wychowania; upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży zasad ochrony środowiska naturalnego oraz umiejętności korzystania z zasobów przyrody; podnoszenie sprawności fizycznej; poprawę stanu zdrowia dzieci i młodzieży pochodzących z terenów zagrożonych ekologicznie; upowszechnianie form aktywnego wypoczynku; przeciwdziałanie patologii społecznej; poznawanie zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach).[7]

W rozporządzeniach tych można znaleźć ponadto zalecenia co do form, w jakich powinny być organizowane turystyka i krajoznawstwo przez szkołę. Możliwości wykorzystania turystyki w procesie dydaktyczno - wychowawczym jest wiele. Oprócz wycieczek przedmiotowych, inicjowanych i realizowanych przez nauczycieli w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania, w rozporządzeniach wymienia się ponadto: wycieczki krajoznawczo - turystyczne (w których udział nie wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych), imprezy krajoznawczo - turystyczne (takie jak biwaki, konkursy, turnieje), imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne (w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych), imprezy wyjazdowe (związane z realizacją programu nauczania, takie jak: zielone szkoły, szkoły zimowe).[8]



[1] K. Denek, Wycieczki we współczesnej szkole, Poznań 1997, s.22.

[2] J. Wojtycza, Organizacja turystyki młodzieży szkolnej, Kraków 2002, s. 13.

[3] K. Denek, op.cit. , s.22.

[4] J. Wojtycza, op. cit., s. 30-32.

[5] I. Janowski, Krajoznastwo i turystyka szkolna, Kielce 2003, s.55.

[6] Tamże, s.52.

[7] Tamże, s. 52-53.

[8] Tamże s. 47.

Opublikowane w turystyka edukacyjna
meble ze skóry
kanapa fotel kolor kremowy skóra naturalna stan bardzo dobry meble sofy i kanapy zł do negocjacji nowe czaple
sklepzakpol.pl

feed-image Feed Entries

Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information