Pedagogika / Artykuły

Wspomóż nas :)

 

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:30

Pojęcie i specyfika czasu wolnego.

Pojęcie czasu wolnego towarzyszy nam w życiu codziennym, jednakże zdefiniowanie go - okazuje się być trudne. Wynika to głównie z tego, że jest to pojęcie abstrakcyjne, różnie rozumiane i interpretowane przez ludzi.

W potocznym rozumieniu czasem wolnym jest czas, w którym możemy odpoczywać, bawić się lub zajmować się naszymi zainteresowaniami. Badacze czasu wolnego natomiast, próbują z różnym skutkiem ująć ten termin w definicje i określić jego specyfikę. Nie jest to zadanie łatwe, bowiem wyraźnych granic pomiędzy czasem wolnym a pozostałym czasem (np. czasem pracy zawodowej, czasem nauki) nie ma. Wynika to z samej natury czasu: jego płynności, niewidzialności czy też nieprzewidywalności. Główny nacisk przy wydzielaniu czasu wolnego, badacze kładą na kryterium obowiązkowości czynności. Czasem wolnym najczęściej określają czas bez obowiązków, który człowiek może wykorzystać na zajęcia dowolne, zależne od zainteresowań i których podejmowanie wynika z potrzeby odpoczynku lub samorozwoju.

W ten sposób czas wolny definiuje Jan Pieta, dla którego „jest to ta część budżetu czasu, która nie jest zajęta przez prace zarobkową normalną i dodatkową, ani przez systematyczne kształcenie się uczelniane, ani przez zaspakajanie elementarnych potrzeb fizjologicznych (sen, posiłki, higiena), ani przez stałe obowiązki domowe (gotowanie, pranie, sprzątanie, opieką nad członkami rodziny niezdolnymi do samoobsługi) i może być spożytkowana bądź na swobodne wczasowanie, bądź na życie rodzinne, obowiązki społeczne i aktywność przynoszącą doraźne korzyści.”[1]

W literaturze możemy odnaleźć inne - starsze definicje, na których współcześni autorzy tacy jak Jan Pięta wzorowali się. Niezwykle duży wkład w badania nad czasem wolnym wniósł Aleksander Kamiński, który wyróżnił takie składniki czasu wolnego jak „czas na wpół wolny”, i „wczasy”. W założeniu autora, terminy te miały sprzyjać wyróżnieniu tych sfer dnia i tygodnia, w których człowiek może dobrowolnie podejmować atrakcyjne dla niego czynności. Czasem „na wpół wolnym” A. Kamiński określa te działania, które cechuje pomniejszona (w stosunku do czasu wolnego) - dobrowolność. Czynności wykonywane w czasie „na wpół wolnym” przynoszą określone korzyści materialne ( np. praca w ogródku warzywnym), albo wynikają z przymusu społecznego i nacisku opinii publicznej. Natomiast termin „wczasy” autor stosował dla określenia „zajęć i zachowania się w czasie wolnym od pracy zarobkowej (normalnej i dodatkowej), od zaspokojenia potrzeb organizmu, od obowiązków domowych i kształcenia się, podejmowane dobrowolnie dla odpoczynku, zabawy i własnego rozwoju umysłowego, społecznego, artystycznego, technicznego, fizycznego”.[2] Wczasy były dla Aleksandra Kamińskiego czymś więcej niż czasem urlopu i wakacji, jak to jest potocznie rozumiane.

Zarówno A. Kamiński jak i późniejsi polscy i zagraniczni badacze czasu wolnego czerpali wiedzę i wnioski z rozważań francuskiego socjologa Jofrre`a Dumazediera. Mianem czasu wolnego określał on „zespół zajęć, którym jednostka oddawać się może z własnej woli bądź dla odpoczynku, bądź dla rozrywki, bądź dla rozwoju swych wiadomości lub bezinteresownego kształcenia się, względnie dla swego dobrowolnego uczestnictwa w życiu społecznym, po wyzwoleniu się od obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych”.[3]

Kryterium dobrowolności podejmowania czynności we wszystkich przytoczonych definicjach, okazuję się kluczowe w określaniu i wydzielaniu czasu wolnego. Wydaję się, że zdefiniowanie czasu wolnego mimo licznych prób było i jest nadal mało skuteczne, a wielość definicji sprawia, że pojecie to jeszcze bardziej staje się zagmatwane i niezrozumiałe.

Pojęcia czasu wolnego stworzone przez J. Pięte, A. Kamińskiego i J. Dumazediera, odnoszą się przede wszystkim do osób dorosłych. Czas wolny dzieci i młodzieży ma natomiast nieco inną specyfikę.

Zdaniem J. Izdebskiej jest on u dzieci znacznie dłuższy. Charakteryzuje się mniej zróżnicowanymi formami i miejscami spędzania go. Większy jest też w nim udział odpoczynku biernego. Ponadto czas wolny dzieci i młodzieży podlega kontroli rodziców, nauczycieli, różnego rodzaju instytucji odpowiedzialnych za opiekę nad młodym pokoleniem. [4]

S. Roszczak definiuje czas wolny ucznia jako ten, który pozostaje mu do własnej dyspozycji po załatwieniu wszystkich czynności związanych z nauką i uczęszczaniem do szkoły oraz po wypełnieniu obowiązków domowych. [5]

Podobnie czas wolny ucznia określa T. Wujek. Uważa on, że jest nim czas, który należy do ucznia po zaspokojeniu potrzeb organizmu, wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych, w których może on wykonać czynności według swego upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokojeniem własnych zainteresowań. [6]

Stosunkowo szeroki zakres pojęcia czasu wolnego ucznia nakreśla K. Czajkowski. Uważa on, że jest nim ten okres dnia, który pozostaje mu do wyłącznej dyspozycji, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji, niezbędne osobiste zajęcia domowe. Obejmuje on też dobrowolnie na siebie przyjęte obowiązki społeczne. [7]

W Konwencji Praw Dziecka postuluje się aby edukacja dziecka była ukierunkowana na rozwijanie jego osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych w jak najpełniejszym zakresie. Zobowiązuje się w niej państwa do uznania praw dziecka do: wypoczynku, czasu wolnego, uczestnictwa w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, dostosowanych do wieku dziecka oraz do nieskrępowanego uczestniczenia w życiu kulturalnym i artystycznym. Wymaga się również od państw sprzyjania tworzeniu właściwych warunków i równych sposobności dla działalności kulturalnej, artystycznej, rekreacyjnej oraz w sferze wykorzystania czasu wolnego.[8] Odzwierciedlenie togo prawa znajduje się również w „Ustawie o systemie oświaty”.[9]

Mimo abstrakcyjności pojęcia czasu wolnego, stało się ono przedmiotem zainteresowania wielu nauk szczegółowych (socjologii, psychologii, ekonomii, pedagogiki itp.), a badania nad nim przyjmują różny wymiar i cel. Warto podkreślić, że w ramach pedagogiki ogólnej wyodrębniła się subdyscyplina zwana pedagogiką czasu wolnego, często zamiennie stosowana z pojęciem „ wychowanie do czasu wolnego”, dla której czas wolny stał się przedmiotem badań i dociekań teoretycznych. [10]

Jak podkreśla Elżbieta Woźniakowa termin pedagogiki czasu wolnego został wprowadzony w latach `50 XX wieku, w związku z rozwojem społeczeństwa industrialnego. Pedagogikę czasu wolnego wg autorki można pojmować w zakresie wąskim, jak i szerokim. W zakresie wąskim pedagogika czasu wolnego rozumiana jest jako konkretna działalność wychowawców ukierunkowana na modyfikację wzorów spędzania czasu wolnego i na podwyższanie kultury wczasowania (rekreacji). Zakres szeroki byłby zarezerwowany dla pedagogicznej teorii czasu wolnego.[11]

Należy mieć nadzieję, że pedagogika czasu wolnego przyczyni się do lepszego zrozumienia znaczenia czasu wolnego w edukacji, co pozwoli planować i realizować określone projekty edukacyjne (lokalne, regionalne, krajowe, międzynarodowe) służące jego racjonalnemu i społecznie użytecznemu wykorzystaniu.



[1] J. Pięta, Pedagogika czasu wolnego, Warszawa 2004, s. 12.

[2] A. Kamiński, Czas wolny i jego problematyka społeczno - wychowawcza, Wrocław 1965, s. 88.

[3] M. Czerepaniak - Walczak, Gdy po nauce mamy czas wolny, Szczecin 1997, s. 21.

[4] J. Izdebska: Czas wolny dzieci miejskich i wiejskich, (w:) Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce, K. Przecławski (red.), Warszawa 1979, s. 47-48.

[5] M. Walczak, Wychowanie do wolnego czasu, Zielona Góra 1994, s. 7-9.

[6] T. Wujek, Z badań nad budżetem czasu wolnego młodzieży szkolnej w środowisku wielkomiejskim, Kwartalnik Pedagogiczny, nr 3, 1960

[7] K. Czajkowski, Pozaszkolna praca opiekuńczo-wychowawcza, Warszawa 1970

[8] S. Słupik, Czas wolny dzieci i młodzieży, Polityka Społeczna, nr 9, 2004, s. 63.

[9] Znowelizowana ustawa o systemie oświaty po zmianach z 2 lipca 2004r., Poznań 2004, s. 3.

[10] E. Woźniakowa, Koncepcja czasu wolnego Aleksandra Kamińskiego, Zielona Góra 1996, s. 39-40.

[11] E. Woźniakowa, op.cit., s. 39-40.

Opublikowane w turystyka edukacyjna
taniec szczecin
Astra Szkoła Tańca, Szczecin, Poland. Dziecięce studio tańca.
taniec.org

feed-image Feed Entries



Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information