Pedagogika / Artykuły

Poniedziałek, 23 Kwiecień 2012 17:30

Zasady i etapy organizacji wycieczek szkolnych.

By można mówić o wartości edukacyjnej wycieczki, musi ona spełniać wiele warunków. Z jednej strony konieczne są u organizatorów (nauczycieli, przedstawicieli biur podróży) specjalne predyspozycje osobowościowe, wiedza oraz umiejętności związane z organizacją wyjazdu turystycznego. Z drugiej strony, konieczne jest posiadanie przez nich wiedzy o specyfice współczesnej młodzieży oraz zjawiskach i procesach wychowawczych jakim podlega ona podczas trwania wycieczki.


Organizując imprezy turystyczne dla dzieci i młodzieży należy przestrzegać zasady dostosowania zasięgu, czasu trwania, formy oraz programu do wieku uczestników. W literaturze (Z. Czajkowski, K. Denek, J. Janowski) można spotkać się z postulatami, aby zasięg wycieczki odpowiadał wiekowi i możliwościom percepcyjnym. Wspomniani autorzy postulają poznanie wpierw własnej miejscowości, potem gminy, powiatu, a na końcu bardziej odległych miejsc w kraju i zagranicy. Takie podejście sprzyja rozumieniu poznawanych miejsc, pozwala na konfrontacje zdobytej „wiedzy lokalnej” w szerszym kontekście. Trudno sobie wyobrazić sytuacje w której, pierwszym muzeum odwiedzanym przez 7 letnie dziecko byłby paryski Luwr.

Z zasięgiem wycieczek wiąże się czas trwania. Dla klasy I-III najlepszą formą są wycieczki jednodniowe (po gminie, powiecie), dla klas IV-VI można już organizować jedno, dwu, trzy - dniowe wycieczki (po województwie), dla uczniów klas gimnazjalnych należy zwiększyć zasięg penetracji terenowej i uwzględniać odmienny region (np. sąsiednie województwa), dopuszczalne są wycieczki zagraniczne. Dla uczniów liceum można organizować wycieczki po całym kraju, jak i zagranicy. Zasięg poznawanych terenów jest uwarunkowany czasem przejazdu - nie może on przekraczać czasu przeznaczonego na odpoczynek i zwiedzanie. W turystyce stosuję się zasadę, iż wycieczki jednodniowe nie powinny przekraczać zasięgu 60km, dwudniowe 100 -150km.[1]

Forma i program wycieczki powinny być dostosowane do wieku uczestników (ich możliwości percepcyjnych), czasu trwania wyjazdu oraz założonych celów dydaktyczno - wychowawczych. Nauczyciele mogą stosować wycieczki przedmiotowe (np. wycieczki historyczne, biologiczne) lub interdyscyplinarne, podczas których różne aspekty środowiska przyrodniczego i społecznego pokazywane są łącznie. Drugi typ wycieczek jest bardziej korzystny dla uczniów z niższych klas.

Z organizacją wycieczek szkolnych, wiążę się także pewne obwarowania formalne - dotyczące wykształcenia i kwalifikacji kadry prowadzącej (kierownika, opiekuna), środków transportu, zasad poruszania się z grupą itd.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. „w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki” określa warunki, jakie musi spełniać kadra realizująca wycieczkę szkolną.[2]

Kierownikiem wycieczki może być nauczyciel (po ukończeniu kursu kierowników wycieczek szkolnych) lub - w uzgodnieniu z dyrektorem szkoły - inna pełnoletnia osoba będąca instruktorem harcerskim albo posiadająca uprawnienia przewodnika turystycznego, pilota wycieczek, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej, organizatora turystyki, instruktora krajoznawstwa albo kwalifikacje trenera lub instruktora w odpowiedniej dyscyplinie sportu (dotyczy turystyki kwalifikowanej: kolarskiej, narciarskiej, kajakowej).[3]

Kierownik wycieczki opracowuje program i harmonogram wycieczki lub imprezy; opracowuje regulamin i zapoznaje z nim wszystkich uczestników; zapewnia warunki do pełnej realizacji programu i regulaminu wycieczki lub imprezy oraz sprawuje nadzór w tym zakresie; zapoznaje uczestników z zasadami bezpieczeństwa oraz zapewnia warunki do ich przestrzegania; określa zadania opiekuna w zakresie realizacji programu; nadzoruje zaopatrzenie uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; organizuje transport, wyżywienie i noclegi dla uczestników; dokonuje podziału zadań wśród uczestników; dysponuje środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki lub imprezy; dokonuje podsumowania, oceny i rozliczenia finansowego wycieczki lub imprezy po jej zakończeniu.[4]

Opiekunem wycieczki może być natomiast nauczyciel albo (po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły) inna pełnoletnia osoba. Według rozporządzenia opiekun sprawuje opiekę nad powierzonymi mu uczniami, współdziała z kierownikiem w zakresie realizacji programu i harmonogramu wycieczki lub imprezy, sprawuje nadzór nad przestrzeganiem regulaminu przez uczniów, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa, nadzoruje wykonywanie zadań przydzielonych uczniom, wykonuje inne zadania zlecone przez kierownika.[5]

Istotnym dokumentem, który wypełnić powinien każdy organizator turystyki szkolnej jest karta wycieczki. Zawiera ona informacje o programie wycieczki organizowanej przez szkołę, listę uczestników, imię i nazwisko kierownika oraz liczbę opiekunów. Kartę zatwierdza dyrektor szkoły.

Realizacja celów dydaktyczno - wychowawczych niejednokrotnie zostaje przytłumiona nadmiarem obowiązków formalnych, których jak widać (jeszcze przed realizacją wycieczki) jest bardzo dużo.

Z punktu widzenia nauk pedagogicznych każdy wyjazd turystyczny powinien składać się z trzech etapów: przegotowania, realizacji i podsumowania. Na każdym z tych etapów należy przestrzegać zasad związanych z organizacją imprez turystycznych.

Należyte przygotowanie wycieczki jest najbardziej kluczowym etapem, od którego zależy późniejsze powodzenie. Dobrze przygotowana wycieczka to połowa sukcesu.

Program wycieczki należy konstruować w taki sposób, aby uwzględniał on treści nauczania szkolnego. Młodzież powinna zostać włączona do etapu przygotowania - wytworzy to u niej poczucie współodpowiedzialności za realizacje wycieczki. W tym celu wskazane jest przydzielenie uczniom zadań związanych z przygotowaniem informacji krajoznawczych o miejscowościach, obiektach, muzeach i regionie, w które grupa się uda. Podczas realizacji imprezy przygotowane wiadomości, ciekawostki uczniowie powinni prezentować swoim kolegom w formie krótkich referatów, inscenizacji itp.

W klasach niższych szkoły podstawowej, należy uwzględniać w programie gry i zabawy terenowe, a w klasach gimnazjalnych i licealnych więcej elementów naukowo - badawczych.[6]

Do działań organizacyjno - finansowych (które są czasochłonne, wymagają dużej koncentracji i odpowiedzialności) związanych z tym etapem, zaliczyć można: kalkulacje finansowe i zamawianie świadczeń, przygotowanie i przedstawienie klasie regulaminu wycieczki, sporządzenie listy wymaganego ekwipunku, wypełnienie karty wycieczki, wykup polisy ubezpieczeniowej oraz sporządzenie szczegółowego harmonogramu wycieczki - uwzględniającego czas: przejazdów, zwiedzania obiektów, posiłków i odpoczynku.

Na etapie przygotowania wskazane jest przeprowadzenie na terenie szkoły lekcji na temat wycieczki (w wyższych klasach szkoły podstawowej oraz klasach gimnazjalnych i licealnych), podczas której nauczyciel powinien zapoznać uczestników z programem oraz regulaminem wycieczki. Lekcja taka powinna służyć wyjaśnieniu nieporozumień, określeniu wzajemnych praw i obowiązków. Każdemu uczniowi można wówczas przekazać skrypt zawierający informacje o wycieczce. Jest to niezwykle korzystne, ponieważ podczas trwania wycieczki uczeń w każdym momencie może zajrzeć do skryptu i zapoznać się z przebiegiem trasy, programem, informacjami krajoznawczymi o odwiedzanym miejscu itp.

Przygotowany nauczyciel oraz przygotowani uczniowie mogą przystąpić do realizacji imprezy - czyli najbardziej oczekiwanego przez wszystkich etapu wycieczki. Bardzo ważne jest dokładne i terminowe wykonanie ustalonego programu. Należy przestrzegać wielu różnych zasad, o których mowa była wcześniej. Prawidłowo zorganizowana wycieczka szkolna oprócz elementów dydaktycznych, powinna zawierać także elementy rekreacji (gry, zabawy, dyskoteki itp.).

Podsumowanie i rozliczenie wycieczki wiąże się z sprawdzeniem, czy wszystko co zostało zaplanowane, zostało prawidłowo i terminowo przeprowadzone. Analizie poddaje się przebytą trasę, efekty zwiedzania obiektów, sprawdzenie wywiązania się uczniów z powierzonych im zadań, rozliczenie kosztów imprezy.

Jak podkreśla Janusz Wojtyczka - już w czasie wycieczki można podjąć pewne działania zmierzające do utrwalenia efektów, np. poprzez organizację quizu na temat poznawanego regionu, czy przebytej trasy.[7]

Do innych najczęściej stosowanych form podsumowania wycieczek należą: sprawozdania pisemne uczniów, wykonane przez nich fotogazetki, kroniki i albumy, konkursy na najlepsze sprawozdanie z wycieczki bądź prelekcja połączona z dyskusją lub pokazem filmowym.[8]

Rolą organizatora wycieczki jest także przygotowanie sprawozdania dla dyrektora szkoły oraz rozliczenie finansowe imprezy.

 



[1] I. Janowski, op.cit. , s.61.

[2] Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, http://www.menis.pl/turystyka/turystyka_szkolna2.html

[3] Tamże

[4] Tamże

[5] Tamże

[6] I. Janowski, op.cit. , s.64.

[7] J. Wojtycza, op.cit. , s. 47.

[8] http://www.vulcan.edu.pl/eid/archiwum/2001/06/szkolne_wycieczki.html

Opublikowane w turystyka edukacyjna
programy edukacyjne
Multimedialne programy edukacyjne dla szkół podstawowych i gimnazjów
arante.pl

feed-image Feed Entries

Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information