Pedagogika / Artykuły

Polecamy:

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:33

Dzieje czasu wolnego

W mniejszym lub większym wymiarze, czas wolny zawsze towarzyszy człowiekowi w jego codziennym życiu. Nie ma innej istoty żywej na Ziemi, do której można by to pojęcie przypisać, i która mogłaby w sposób świadomy aranżować go zgodnie z indywidualnymi potrzebami, pragnieniami czy zainteresowaniami. Przywilej dysponowania czasem wolnym, stawia człowieka przed koniecznością jego animacji i odpowiedniego wykorzystania. Jest on z jednej strony błogosławieństwem, gdyż dzięki niemu ludzie mają swobodę wyboru podejmowanych czynności, ale z drugiej strony jest przekleństwem - gdyż do tego wyboru mimowolnie są zmuszeni.

Czas nie zna granic, ale także nie zna pustki - w wymiarze sekundowym, minutowym, dobowym, miesięcznym, rocznym itd. człowiek podejmuje w nim pewne korzystne lub niekorzystne dla siebie czynności, które przez innych ludzi są jednocześnie obserwowane, oceniane, wartościowane i odpowiednio gratyfikowane (np. wyższym stanowiskiem, uznaniem społecznym) lub karane (np. naganami, karami, sankcjami). Podobnie jest z czasem wolnym, czynności w nim podejmowane są wskaźnikiem rozwoju fizycznego, psychicznego, kulturalnego człowieka - określającym jego indywidualność i miejsce w społeczeństwie.

Na przestrzeni dziejów dostrzec można zmiany w ilości posiadanego czasu wolnego przez ludzi, jak i zmiany w sposobach jego wykorzystania - co było związane przede wszystkim z panującymi podziałami społecznymi (np. wolni obywatele/niewolnicy), różnicami kulturowymi (np. „kultura zachodu”/„kultura wschodu”), różnicami religijnymi (np. katolicy/muzułmanie) oraz występującym ustrojem państwowym i stopniem rozwoju społeczno - gospodarczego regionu lub kraju. Różne formy spędzania czasu wolnego cieszyły się popularnością, a same formy w wyniku postępu cywilizacyjnego ewaluowały i przybierały nowy charakter.

W starożytności, czyli okresie historycznym trwającym do ok. V w. naszej ery zaznacza się wyraźna dysproporcja w ilości czasu wolnego dysponowanym przez wolnych obywateli i niewolników. Wolni obywatele, w przeciwieństwie do niewolników - mogli go spędzać na innych niż tylko wypoczynek czynnościach. Zawody sportowe, przedstawienia teatralne, koncerty muzyczne były organizowane po to, by ów czas spożytkować. Popularne były także podróże (lądowe, morskie), które służyły zaspokojeniu ciekawości, odkryciu nowych terenów i krain, czy też wiązały się z potrzebą odwiedzenia bliskich, obcowania z przyrodą i szukania kontaktu z bóstwami. Wszystkie wspomniane zajęcia dostarczały rozrywki, wrażeń, wpływając przy tym na rozwój fizyczny, społeczny, kulturalny wolnych obywateli.

Średniowiecze trwające do ok. XV w. to okres, w którym zaznacza się stopniowy wzrost liczby osób wykorzystujących czas wolny do innych niż wypoczynek czynności. Początkowo z dobrodziejstw czasu wolnego korzystały warstwy uprzywilejowane (rycerstwo, możnowładztwo, szlachta), jednak mieszczanie i chłopi wraz z rozwojem miast i wzrostem znaczenia wsi także zyskali taką możliwość. To czas bujnego rozwoju poezji, muzyki, teatru oraz rozwoju turystyki - głownie kupieckiej i pielgrzymkowej (np. do miejsc kultu chrześcijańskiego). W okresie schyłkowym czyli renesansie pojawił się motyw ideału człowieka - jako istoty twórczej, kształcącej siebie i otaczający świat.[1]

Koniec średniowiecza to początek formułowania się nowożytnych państw, zasadniczo różniących się od państw średniowiecznych. To czas rozwoju absolutyzmu, feudalizmu oraz nowoczesnego aparatu państwowego. Konflikty między władzą centralną a arystokracją, były przyczyną rozpadu monarchii absolutnych i rozwoju bardziej demokratycznych form rządów, takich jak: monarchia konstytucyjna, monarchia parlamentarna czy republika. Wielka Rewolucja Francuska mająca miejsce we Francji w latach 1789-1799 była wydarzeniem bezprecedensowym, które przyczyniło się do wzrostu znaczenia państwa świeckiego i tym samym osłabienia wpływów kościoła. Czas Rewolucji Francuskiej uznaję się za początek dynamicznego rozwoju kapitalizmu oraz początek walki proletariatu miejskiego o prawo do pracy i opieki społecznej zgodnie z hasłem „wolność, równość, braterstwo”. Wydarzenie to wpłynęło na zwiększenie świadomości narodowej, co w XIX w. pośrednio przyczyniło się do powstania państw narodowych na terenie Europy. W XVII i XVIII w. nastąpił ogromny rozwój nauk ścisłych, oraz wiele odkryć technicznych. Szczególne znaczenie miało wynalezienie maszyny parowej, co pozwoliło na mechanizacje produkcji. Wpłynęło to na rozwój nowoczesnych fabryk, w którym praca ludzka była traktowana przedmiotowo. Zasoby czasu wolnego były uwarunkowane pochodzeniem społecznym oraz posiadanym majątkiem. Czas wolny przeznaczany był głownie na wypoczynek, a z przywileju uczęszczania do instytucji kulturalnych, kontemplowania literatury, czy też udziału w wycieczkach turystycznych cieszyć się mogli głównie bogaci mieszczanie.

Szczególnie dynamiczne zwiększenie zasobów czasu wolnego, jakim ludzie dysponowali nastąpiło od końcowej fazy rewolucji przemysłowej w XIX w. W wyniku rozwoju nowoczesnych form produkcji, czas pracy zawodowej ulegał stopniowo skróceniu. Istotny wpływ na takie zmiany, miały także starania pracowników domagających się praw pracowniczych, z których skrócenie czasu pracy było jednym z najważniejszych postulatów. Wywalczone prawa, zostały utrwalone w formalnych dokumentach broniących praw pracowników - kodeksach pracy i prawach pracy. W XX wieku proces skracania czasu pracy nadal postępował, co było związane z dalszym rozwojem technologicznym, zwiększeniem wydajności pracy oraz rozbudowy ustawodawstwa socjalnego. Ze względu na podział świata na dwa różniące się diametralnie pod względem ideologicznym, gospodarczym, społecznym bloki - kapitalistyczny i socjalistyczny - proces ten przebiegał z różną dynamiką. Znaczenie czasu wolnego w tych blokach było zupełnie inne, a formy spędzania czasu wolnego zasadniczo się różniły. W krajach kapitalistycznych praca była środkiem, a celem był czas wolny. Natomiast w krajach socjalistycznych było zupełnie odmiennie (przynajmniej w ideologii), czas wolny był środkiem (odpoczynek) do celu jakim była praca. Ideologia ta promowała bierne formy spędzania czasu wolnego, najczęściej w postaci wypoczynku służącemu regeneracji sił fizycznych i psychicznych do dalszej pracy.

Praca zawodowa w XXI wieku stała się bardziej wydajna, statystycznie pracujemy krócej, ale czy dzięki temu mamy więcej czasu wolnego niż nasi przodkowie? Jeśli porównamy okresy historyczne - to zauważymy, że na przestrzeni dziejów ilość czasu wolnego systematycznie rosła, przy jednoczesnym skróceniu czasu pracy. Jednak wraz z rozwojem cywilizacyjnym, ludzie zaczęli pełnić więcej ról społecznych, i więcej się od nich wymaga. Sprawia to, że choć pracujemy krócej, nasze życie przepełnione jest innymi obowiązkami związanymi z edukacją, wychowaniem dzieci, obsługą gospodarstwa domowego itd. Postawienie tezy, że czasu wolnego mamy coraz więcej, jest więc wielce ryzykowne. Bardziej trafne byłoby stwierdzenie, że pracujemy krócej niż w przeszłości.

Niektórzy autorzy mają jednak inny pogląd na ten problem, twierdząc że ilość czasu wolnego w przyszłości powinna także się zwiększać, w wyniku dalszego rozwoju społeczno - gospodarczego. Będzie to wynikało - jak podkreśla Władysław Gaworecki - z dalszej komputeryzacji i robotyzacji życia. „Według wszelkich prognoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajności pracy, że albo spowoduje to masowe bezrobocie, albo przyczyni się do dalszego, bardzo istotnego skrócenia czasu pracy. Powstanie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. Jeśli się założy, iż realny jest wariant drugi, optymistyczny, to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą”. [2] Władysław Gaworecki idzie dalej, określając przyszłą cywilizację mianem „cywilizacji czasu wolnego”. [3]



[1] J. Pięta, op.cit., s. 75.

[2] W. Gaworecki, Turystyka, Warszawa 2003 s. 114.

[3] Tamże, s. 115.

Opublikowane w turystyka edukacyjna
Czwartek, 08 Marzec 2012 00:30

Pojęcie i specyfika czasu wolnego.

Pojęcie czasu wolnego towarzyszy nam w życiu codziennym, jednakże zdefiniowanie go - okazuje się być trudne. Wynika to głównie z tego, że jest to pojęcie abstrakcyjne, różnie rozumiane i interpretowane przez ludzi.

W potocznym rozumieniu czasem wolnym jest czas, w którym możemy odpoczywać, bawić się lub zajmować się naszymi zainteresowaniami. Badacze czasu wolnego natomiast, próbują z różnym skutkiem ująć ten termin w definicje i określić jego specyfikę. Nie jest to zadanie łatwe, bowiem wyraźnych granic pomiędzy czasem wolnym a pozostałym czasem (np. czasem pracy zawodowej, czasem nauki) nie ma. Wynika to z samej natury czasu: jego płynności, niewidzialności czy też nieprzewidywalności. Główny nacisk przy wydzielaniu czasu wolnego, badacze kładą na kryterium obowiązkowości czynności. Czasem wolnym najczęściej określają czas bez obowiązków, który człowiek może wykorzystać na zajęcia dowolne, zależne od zainteresowań i których podejmowanie wynika z potrzeby odpoczynku lub samorozwoju.

W ten sposób czas wolny definiuje Jan Pieta, dla którego „jest to ta część budżetu czasu, która nie jest zajęta przez prace zarobkową normalną i dodatkową, ani przez systematyczne kształcenie się uczelniane, ani przez zaspakajanie elementarnych potrzeb fizjologicznych (sen, posiłki, higiena), ani przez stałe obowiązki domowe (gotowanie, pranie, sprzątanie, opieką nad członkami rodziny niezdolnymi do samoobsługi) i może być spożytkowana bądź na swobodne wczasowanie, bądź na życie rodzinne, obowiązki społeczne i aktywność przynoszącą doraźne korzyści.”[1]

W literaturze możemy odnaleźć inne - starsze definicje, na których współcześni autorzy tacy jak Jan Pięta wzorowali się. Niezwykle duży wkład w badania nad czasem wolnym wniósł Aleksander Kamiński, który wyróżnił takie składniki czasu wolnego jak „czas na wpół wolny”, i „wczasy”. W założeniu autora, terminy te miały sprzyjać wyróżnieniu tych sfer dnia i tygodnia, w których człowiek może dobrowolnie podejmować atrakcyjne dla niego czynności. Czasem „na wpół wolnym” A. Kamiński określa te działania, które cechuje pomniejszona (w stosunku do czasu wolnego) - dobrowolność. Czynności wykonywane w czasie „na wpół wolnym” przynoszą określone korzyści materialne ( np. praca w ogródku warzywnym), albo wynikają z przymusu społecznego i nacisku opinii publicznej. Natomiast termin „wczasy” autor stosował dla określenia „zajęć i zachowania się w czasie wolnym od pracy zarobkowej (normalnej i dodatkowej), od zaspokojenia potrzeb organizmu, od obowiązków domowych i kształcenia się, podejmowane dobrowolnie dla odpoczynku, zabawy i własnego rozwoju umysłowego, społecznego, artystycznego, technicznego, fizycznego”.[2] Wczasy były dla Aleksandra Kamińskiego czymś więcej niż czasem urlopu i wakacji, jak to jest potocznie rozumiane.

Zarówno A. Kamiński jak i późniejsi polscy i zagraniczni badacze czasu wolnego czerpali wiedzę i wnioski z rozważań francuskiego socjologa Jofrre`a Dumazediera. Mianem czasu wolnego określał on „zespół zajęć, którym jednostka oddawać się może z własnej woli bądź dla odpoczynku, bądź dla rozrywki, bądź dla rozwoju swych wiadomości lub bezinteresownego kształcenia się, względnie dla swego dobrowolnego uczestnictwa w życiu społecznym, po wyzwoleniu się od obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych”.[3]

Kryterium dobrowolności podejmowania czynności we wszystkich przytoczonych definicjach, okazuję się kluczowe w określaniu i wydzielaniu czasu wolnego. Wydaję się, że zdefiniowanie czasu wolnego mimo licznych prób było i jest nadal mało skuteczne, a wielość definicji sprawia, że pojecie to jeszcze bardziej staje się zagmatwane i niezrozumiałe.

Pojęcia czasu wolnego stworzone przez J. Pięte, A. Kamińskiego i J. Dumazediera, odnoszą się przede wszystkim do osób dorosłych. Czas wolny dzieci i młodzieży ma natomiast nieco inną specyfikę.

Zdaniem J. Izdebskiej jest on u dzieci znacznie dłuższy. Charakteryzuje się mniej zróżnicowanymi formami i miejscami spędzania go. Większy jest też w nim udział odpoczynku biernego. Ponadto czas wolny dzieci i młodzieży podlega kontroli rodziców, nauczycieli, różnego rodzaju instytucji odpowiedzialnych za opiekę nad młodym pokoleniem. [4]

S. Roszczak definiuje czas wolny ucznia jako ten, który pozostaje mu do własnej dyspozycji po załatwieniu wszystkich czynności związanych z nauką i uczęszczaniem do szkoły oraz po wypełnieniu obowiązków domowych. [5]

Podobnie czas wolny ucznia określa T. Wujek. Uważa on, że jest nim czas, który należy do ucznia po zaspokojeniu potrzeb organizmu, wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych, w których może on wykonać czynności według swego upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokojeniem własnych zainteresowań. [6]

Stosunkowo szeroki zakres pojęcia czasu wolnego ucznia nakreśla K. Czajkowski. Uważa on, że jest nim ten okres dnia, który pozostaje mu do wyłącznej dyspozycji, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji, niezbędne osobiste zajęcia domowe. Obejmuje on też dobrowolnie na siebie przyjęte obowiązki społeczne. [7]

W Konwencji Praw Dziecka postuluje się aby edukacja dziecka była ukierunkowana na rozwijanie jego osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych w jak najpełniejszym zakresie. Zobowiązuje się w niej państwa do uznania praw dziecka do: wypoczynku, czasu wolnego, uczestnictwa w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, dostosowanych do wieku dziecka oraz do nieskrępowanego uczestniczenia w życiu kulturalnym i artystycznym. Wymaga się również od państw sprzyjania tworzeniu właściwych warunków i równych sposobności dla działalności kulturalnej, artystycznej, rekreacyjnej oraz w sferze wykorzystania czasu wolnego.[8] Odzwierciedlenie togo prawa znajduje się również w „Ustawie o systemie oświaty”.[9]

Mimo abstrakcyjności pojęcia czasu wolnego, stało się ono przedmiotem zainteresowania wielu nauk szczegółowych (socjologii, psychologii, ekonomii, pedagogiki itp.), a badania nad nim przyjmują różny wymiar i cel. Warto podkreślić, że w ramach pedagogiki ogólnej wyodrębniła się subdyscyplina zwana pedagogiką czasu wolnego, często zamiennie stosowana z pojęciem „ wychowanie do czasu wolnego”, dla której czas wolny stał się przedmiotem badań i dociekań teoretycznych. [10]

Jak podkreśla Elżbieta Woźniakowa termin pedagogiki czasu wolnego został wprowadzony w latach `50 XX wieku, w związku z rozwojem społeczeństwa industrialnego. Pedagogikę czasu wolnego wg autorki można pojmować w zakresie wąskim, jak i szerokim. W zakresie wąskim pedagogika czasu wolnego rozumiana jest jako konkretna działalność wychowawców ukierunkowana na modyfikację wzorów spędzania czasu wolnego i na podwyższanie kultury wczasowania (rekreacji). Zakres szeroki byłby zarezerwowany dla pedagogicznej teorii czasu wolnego.[11]

Należy mieć nadzieję, że pedagogika czasu wolnego przyczyni się do lepszego zrozumienia znaczenia czasu wolnego w edukacji, co pozwoli planować i realizować określone projekty edukacyjne (lokalne, regionalne, krajowe, międzynarodowe) służące jego racjonalnemu i społecznie użytecznemu wykorzystaniu.



[1] J. Pięta, Pedagogika czasu wolnego, Warszawa 2004, s. 12.

[2] A. Kamiński, Czas wolny i jego problematyka społeczno - wychowawcza, Wrocław 1965, s. 88.

[3] M. Czerepaniak - Walczak, Gdy po nauce mamy czas wolny, Szczecin 1997, s. 21.

[4] J. Izdebska: Czas wolny dzieci miejskich i wiejskich, (w:) Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce, K. Przecławski (red.), Warszawa 1979, s. 47-48.

[5] M. Walczak, Wychowanie do wolnego czasu, Zielona Góra 1994, s. 7-9.

[6] T. Wujek, Z badań nad budżetem czasu wolnego młodzieży szkolnej w środowisku wielkomiejskim, Kwartalnik Pedagogiczny, nr 3, 1960

[7] K. Czajkowski, Pozaszkolna praca opiekuńczo-wychowawcza, Warszawa 1970

[8] S. Słupik, Czas wolny dzieci i młodzieży, Polityka Społeczna, nr 9, 2004, s. 63.

[9] Znowelizowana ustawa o systemie oświaty po zmianach z 2 lipca 2004r., Poznań 2004, s. 3.

[10] E. Woźniakowa, Koncepcja czasu wolnego Aleksandra Kamińskiego, Zielona Góra 1996, s. 39-40.

[11] E. Woźniakowa, op.cit., s. 39-40.

Opublikowane w turystyka edukacyjna
Czwartek, 08 Marzec 2012 00:14

Wychowawcze funkcje czasu wolnego.

Czas wolny dzieci i młodzieży (jak i dorosłych) można rozpatrywać w aspektach: zdrowotnym, psychologicznym, socjologicznym, ekonomicznym, i pedagogicznym. W każdej działalności wychowawczo - edukacyjnej należy uwzględniać wszystkie aspekty jednocześnie. [1]

Aspekt zdrowotny sprowadza się do takiej animacji czasu wolnego, by stał się on czasem odnowy biologicznej, poprawy stanu zdrowia oraz szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Chodzi o to, by w czasie wolnym poprzez podejmowanie prozdrowotnych czynności zwiększać odporność organizmu i tym samym zapobiegać ewentualnym problemom zdrowotnym. W dobie schorzeń i chorób cywilizacyjnych takich jak: skrzywienia kręgosłupa, permanentny stres, nadciśnienie tętnicze - aspekt ten wydaje się szczególnie istotny, a dobry stan zdrowia (kształtowany także w czasie wolnym), powinien być traktowany za podstawowy warunek rozwoju osobistego i uczestnictwa w życiu społecznym.[2]

Aspekt psychologiczny wiąże się natomiast z wykorzystaniem czasu wolnego dla celów rozrywki, samokształcenia oraz rozwijania zainteresowań, które wolne są od przymusu i zaostrzonej kontroli. Młodzi ludzie chcą spędzać czas wolny zgodnie z własną wolą, zainteresowaniami - staje się on wówczas źródłem indywidualnych doświadczeń i przeżyć, wpływających na kształtowanie charakteru i własnej tożsamości. Aspekt ten bezpośrednio związany jest z podstawową cechą czasu wolnego, jaką jest dobrowolność podejmowania czynności, będącą gwarantem satysfakcji i spełnienia z wykorzystania czasu wolnego.[3]

Ważnym aspektem jest także aspekt socjologiczny, w którym zwraca się uwagę na fakt spędzania czasu wolnego w grupie. Człowiek, dzięki uczestnictwu w życiu społecznym skazany jest na kontakty z innymi ludźmi, a bycie członkiem społeczności (lokalnej, regionalnej, krajowej, globalnej) związane jest z określonymi obowiązkami i przywilejami. Młodzi ludzie podobnie jak w czasie nauki (na lekcjach), w czasie wolnym uczą się z jednej strony współpracy z rówieśnikami, a z drugiej rezygnacji z postaw szkodzących funkcjonowaniu grupy. [4]

Z aspektem socjologicznym powiązany jest aspekt ekonomiczny, który możemy rozumieć w kategoriach budżetu czasu wolnego. Ilość czasu wolnego oraz długość pracy lub nauki uwarunkowane są wieloma czynnikami i są powiązane ze sobą na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Zależność ta polega na tym, że im sprawniej organizowana jest praca lub nauka, tym więcej czasu wolnego mają pracownicy, uczniowie. Z pedagogicznego punktu widzenia istotne wydaje się takie organizowanie budżetu czasu, by czas pracy lub nauki pozostawał w „zdrowych” proporcjach z czasem wolnym, zapewniając harmonijny wielokierunkowy rozwój człowieka. Szczególnie istotne znaczenia ma to w odniesieniu do młodego pokolenia, narażonego na przemęczenia i wspomniane wcześniej choroby cywilizacyjne, wynikające z nadmiernych obowiązków szkolnych i złych warunków nauki.[5]

Na równi z przedstawionymi aspektami czasu wolnego stoi aspekt pedagogiczny, w którym czas wolny możemy traktować, jako miejsce podejmowania czynności wychowawczych (przez dorosłych wobec dzieci i młodzieży lub samodzielnie przez dzieci i młodzież), mających na celu kształtowanie osobowości i zainteresowań. [6]

Szczególność działań pedagogicznych w czasie wolnym wobec młodego pokolenia wynika z tego, że opierają się one głównie na stwarzaniu odpowiednich warunków zewnętrznych dla czynności podejmowanych przez młodych ludzi, poszanowaniu wolności w ich wyborze oraz minimalnej kontroli. Przykładowo takim działaniem może być budowa skateparku przez władze samorządowe - działanie to sprawia, iż młodzi ludzie mają miejsce, gdzie mogą (ale nie muszą) rozwijać swoje zainteresowania i dzięki temu (poprzez „wypełnienie” czasu wolnego) mniejsze jest prawdopodobieństwo praktykowania przez nich społecznie nie pożądanych form spędzania czasu wolnego. Aspekt ten choć rozumiany przez większość dorosłych, w małym stopniu przekłada się na powstawanie i funkcjonowanie organizacji społecznych, plasując Polskę w ogonie europejskim jeśli chodzi o członkostwo młodych ludzi w organizacjach pozaszkolnych, społecznych, sportowych itp. Jest to pole dla działalności (rządu, władz lokalnych), w którym nadal jest bardzo dużo do zrobienia.

Czas wolny spełnia podobne funkcje wychowawcze w odniesieniu do dzieci, młodzieży, jak i osób dorosłych - nie mniej jednak w przypadku pierwszej kategorii, jest on o tyle istotny, iż (jak już zostało wspomniane) wpływa on na kształtowanie osobowości i zainteresowań, będących kluczowym elementem późniejszego życia społeczno - zawodowego. W literaturze pedagogicznej wymienia się kilka funkcji wychowawczych czasu wolnego, najczęściej wyróżnia się funkcje: rekreacyjną, rozwojową, wychowawczą, socjalizacyjną, edukacyjną, kreacyjną oraz kulturalną, które są ściśle związane z omówionymi aspektami czasu wolnego. [7].

Interesującego podziału funkcji czasu wolnego dokonał M. Winiarski, który wyróżnił funkcję: kreatywną, rekreacyjną, kształcącą, opiekuńczą, integracyjną i środowiskową. [8]

Funkcja kreatywna czasu wolnego według autora, polega na zaspokajaniu potrzeb samorealizacji jednostki, rozwijaniu zainteresowań i aspiracji, umiejętności i sprawności, wykrywaniu i rozwijaniu uzdolnień i talentów, zbliżaniu do różnych dziedzin życia społeczeństwa, kształtowaniu postaw twórczych i predyspozycji do kierowania własnym rozwojem.[9]

Funkcja rekreacyjna natomiast przejawia się głównie w organizowaniu wypoczynku, zabawy i rozrywki.[10]

Funkcja kształcąca według M. Winiarskiego przejawia się w rozwijaniu zainteresowań nauką i techniką oraz kształtowaniu postaw naukowo - badawczych dzieci i młodzieży. [11]

Funkcja opiekuńczą wiąże się z tworzeniem warunków do zaspokajania podstawowych potrzeb dzieci i młodzieży, przeciwdziałaniem czynnikom zagrażającym życiu i zaburzającym rozwój, wyrównywaniem braków rozwojowych, kompensowaniem niedomagań w funkcjonowaniu rodziny, ukierunkowaniem drogi szkolnej uczniów i przeciwdziałaniem negatywnym selekcjom. Funkcja ta wynika z szybkiego tempa przemian społeczno-kulturowych, występowania zjawisk patologii społecznej (zwłaszcza w wielkich aglomeracjach), dezorganizacji środowiska rodzinnego, pracy zawodowej obojga rodziców i ich dłuższego przebywania poza domem, nasilania się chorób cywilizacyjnych, niedomagań systemu szkolnego. [12]

Funkcja integracyjna wg autora ukierunkowana jest w szczególności na zbliżanie się do siebie dzieci, młodzieży i dorosłych zamieszkałych w danym osiedlu, dzielnicy, mieście, wsi i większych rejonach terytorialnych oraz nawiązywaniem więzi interpersonalnych w sferze społecznej i duchowej. [13]

Funkcja środowiskowa obejmującą takie zadania, jak: podnoszenie poziomu kultury pedagogicznej społeczności lokalnej, rozbudzanie i wzmacnianie motywacji do podejmowania działalności opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej, inicjowanie współdziałania placówek i instytucji środowiskowych zorientowanych na zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej, koordynowanie działalności kształcącej, opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej oraz wzbogacanie infrastruktury materialnej wychowania w środowisku.[14]

Inni autorzy funkcję czasu wolnego widzą podobnie. A. Kamiński wśród funkcji czasu wolnego wyróżnia: wypoczynek, rozrywkę i rozwój zainteresowań (miłośnictwa).[15] T. Wujek w czasie wolnym dzieci i młodzieży wyróżnia funkcje wypoczynku i rozrywki (rekreacji) oraz rozwoju osobowości (rozwojowa).[16] Regeneracja sił fizycznych i psychicznych organizmu - to z kolei najważniejsze funkcje czasu wolnego według Z. Dąbrowskiego. [17]

Najważniejszą funkcją wymienianą przez większość badaczy czasu wolnego jest wypoczynek, rozumiany jako regeneracja sił (fizycznych i psychicznych) po długotrwałej pracy fizycznej czy umysłowej, doprowadzającej organizm do zmęczenia, senności, agresji.[18]

Najlepszą jego formę dla dzieci i młodzieży stanowi wypoczynek czynny, ponieważ zawiera on elementy zabawy, emocji, przygody i wyzwania, wpływające na rozwój psychiczny, fizyczny i społeczny. Do aktywnych form wypoczynku należą m.in. turystyka i sport. Niestety najbardziej popularne i najczęściej praktykowane są bierne formy spędzania czasu wolnego ( np. TV, Internet), ze względu na łatwą dostępność do nich.

 



[1] K.. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006

[2] Tamże

[3] Tamże

[4] Tamże

[5] Tamże

[6] Tamże

[7] M. Przetacznikowa: Charakterystyka środowiska wychowawczego (w:) Psychologia wychowawcza, M. Przetacznikowa, Z. Włodarski (red.), Warszawa 1986, s. 426-427.

[8] M. Winiarski, Zmiany w wychowaniu pozaszkolnym na początku lat dziewięćdziesiątych, [w:] Problemy Opiekuńczo-Wychowawawcze, nr 8, 1995, s. 327-328.

[9] Tamże, s. 327-328.

[10] Tamże, s. 328.

[11] Tamże, s. 328.

[12] Tamże, s. 328 - 329.

[13] Tamże, s. 329.

[14] Tamże, s. 329.

[15] A. Kamiński, Kultura mas a wczasy, Kultura i Społeczeństwo, nr 3, 1954

[16] T. Wujek, Praca domowa i czynny wypoczynek ucznia, Warszawa 1979, s. 13.

[17] Z. Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 1966, s. 18.

[18] K. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006

Opublikowane w turystyka edukacyjna

Uchwalona w 1970r w Genewie „Międzynarodowa Karta Wychowania do Czasu Wolnego”, mówi że „ Każdy człowiek ma prawo do uczenia się jak korzystać z czasu wolnego. Rodzina, szkoła i środowisko powinny go przygotować do sztuki wykorzystania czasu wolnego w sposób najbardziej pożyteczny.

W szkołach, na lekcjach, na kursach, wykładach dzieci, młodzież i dorośli powinni mieć warunki do rozwijania swoich zdolności, wiadomości i umiejętności.”[1] Karta podkreśla, że prawo do czasu wolnego jest podstawowym ludzkim prawem, takim samym jak prawo do edukacji, pracy i zdrowia. Rodzi się pytanie: jak nauczyć młodych ludzi korzystania z czasu wolnego w sposób wartościowy, odpowiedzialny?

Światowe Stowarzyszenie Czasu Wolnego i Rekreacji (World Leisure and Recreation Association) powstałe w 1956r zajmuję się problematyką wychowania do czasu wolnego (leisure education). Wychowanie do czasu wolnego wg tej organizacji to trwający całe życie proces, który zakłada rozwój postaw, wartości, wiedzy i umiejętności potrzebnych dla właściwego wykorzystania potencjału czasu wolnego. Wychowanie to powinno być traktowane jako część pełnej edukacji, jako część procesu socjalizacji człowieka, w które zaangażowane są: szkoła, społeczność lokalna oraz osoby profesjonalnie związane z czasem wolnym.[2]

Rodzina jako podstawowa komórka społeczna pełni największą rolę w zakresie wychowywania do czasu wolnego. Szczególnie istotną funkcje spełnia ona w początkowym okresie życia dziecka, gdy nabywane są pierwsze doświadczenia, umiejętności oraz czerpane są wzory zachowań (np.: od rodziców, rodzeństwa, dziadków). Sposób spędzenia czasu wolnego przez rodziców wpływa na kształtowanie się zainteresowań u dziecka i tym samym przejmowaniu przez tych drugich podobnych czynności w dojrzałym życiu. W zależności od przekazanych wartości przez rodzinę, spędzanie czasu wolnego w dorosłym życiu może opierać się na podróżowaniu, rozwojowi osobowości lub z drugiej strony - bezwartościowej rozrywce.

Zadania rodziny w wychowaniu do wolnego czasu powinny polegać na uświadamianiu dzieciom i młodzieży negatywnych skutków partycypowania w dezaprobowanych społecznie formach spędzania czasu wolnego. Rodzice powinni pamiętać, że rekreacja fizyczna w rodzinie, wspólne wzory spędzania czasu wolnego podnoszą jakość życia i atmosferę, sprzyjając przy tym kształtowaniu w niej stosunków partnerskich.

Poza rodziną szczególne znaczenie w wychowaniu do czasu wolnego odgrywają szkoła i środki masowego przekazu.

Zadaniem szkoły jest nie tylko nauczać tu i teraz, ale także pośrednio wpływać na to, co młodzi ludzie robią w czasie wolnym. Jak spędzać czas wolny szkoła pokazuje poprzez zajęcia pozalekcyjne, koła zainteresowań, czy też wycieczki szkolne. Na lekcjach nauczyciele powinni przedstawiać zagrożenia wynikające z nieprawidłowego wykorzystania czasu wolnego, wzbudzać zainteresowanie wartościowymi formami spędzania czasu wolnego.

Niestety, najczęściej czas wolny uczniów, nie spotyka się z zainteresowaniem nauczycieli, a znaczenie szkoły w wychowaniu do czasu wolnego jest znikome. Zajęcia pozalekcyjne, pozaszkolne - prowadzone przez nauczycieli - są rzadkością.

W takich warunkach wzorce spędzania czasu wolnego w XXI wieku kreują i przedstawiają głównie środki masowego przekazu (TV, radio, Internet, prasa itd.). Mają one największy wpływ na kształtowanie wśród dzieci młodzieży mody na określone formy spędzania czasu wolnego. Komunikaty medialne, reklamy, programy rozrywkowe pokazują co i jak można robić w czasie wolnym. Moda kształtowana przez media w szybkim tempie się zmienia, to co było popularne jeszcze 10 lat temu (np. rowery bmx, tamagotchi) dziś może być całkiem zapomniane. Mody nikt nie jest w stanie kontrolować, nie mniej jednak warto uczyć młodego pokolenia odbierać komunikaty medialne w sposób rozumny, analityczny oraz pokazywać alternatywy dla przesłań „medialnego koktajlu”. Jest to jedyny sposób na to, aby młodzi ludzie wybierali takie formy spędzania czasu wolnego, które będą korzystne dla nich samych i otoczenia.

Istotne w procesie wychowania młodego pokolenia do czasu wolnego są także różnego typu organizacje młodzieżowe (turystyczne, sportowe, muzyczne itp.). Działalność w organizacjach społecznych (w przeciwieństwie do szkoły) nie jest przymusowa, każdy ma prawo jej wyboru zgodnie z zainteresowaniami.

Polska w porównaniu z takimi krajami jak: Niemcy, Francja czy też Norwegia jest daleko w tyle pod względem przynależności młodych ludzi do organizacji społecznych. Ich znaczenie w procesie wychowania, kształtowania wzorów spędzania czasu wolnego jest bardzo duże, mimo to brak szerszego zainteresowania tym tematem na poziomie regionalnym. Dzięki uczestnictwu w organizacjach, młodzież nie tylko spędza czas wolny aktywnie, ale także rozbudza inicjatywę, uczy się demokracji i pełnienia różnych ról społecznych.


[1] M. Marcinkowki, op.cit., s. 80.
[2] Tamże s. 81.
Opublikowane w turystyka edukacyjna

Polecamy:


feed-image Feed Entries

Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information