Pedagogika / Artykuły

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:33

Dzieje czasu wolnego

W mniejszym lub większym wymiarze, czas wolny zawsze towarzyszy człowiekowi w jego codziennym życiu. Nie ma innej istoty żywej na Ziemi, do której można by to pojęcie przypisać, i która mogłaby w sposób świadomy aranżować go zgodnie z indywidualnymi potrzebami, pragnieniami czy zainteresowaniami. Przywilej dysponowania czasem wolnym, stawia człowieka przed koniecznością jego animacji i odpowiedniego wykorzystania. Jest on z jednej strony błogosławieństwem, gdyż dzięki niemu ludzie mają swobodę wyboru podejmowanych czynności, ale z drugiej strony jest przekleństwem - gdyż do tego wyboru mimowolnie są zmuszeni.

Czas nie zna granic, ale także nie zna pustki - w wymiarze sekundowym, minutowym, dobowym, miesięcznym, rocznym itd. człowiek podejmuje w nim pewne korzystne lub niekorzystne dla siebie czynności, które przez innych ludzi są jednocześnie obserwowane, oceniane, wartościowane i odpowiednio gratyfikowane (np. wyższym stanowiskiem, uznaniem społecznym) lub karane (np. naganami, karami, sankcjami). Podobnie jest z czasem wolnym, czynności w nim podejmowane są wskaźnikiem rozwoju fizycznego, psychicznego, kulturalnego człowieka - określającym jego indywidualność i miejsce w społeczeństwie.

Na przestrzeni dziejów dostrzec można zmiany w ilości posiadanego czasu wolnego przez ludzi, jak i zmiany w sposobach jego wykorzystania - co było związane przede wszystkim z panującymi podziałami społecznymi (np. wolni obywatele/niewolnicy), różnicami kulturowymi (np. „kultura zachodu”/„kultura wschodu”), różnicami religijnymi (np. katolicy/muzułmanie) oraz występującym ustrojem państwowym i stopniem rozwoju społeczno - gospodarczego regionu lub kraju. Różne formy spędzania czasu wolnego cieszyły się popularnością, a same formy w wyniku postępu cywilizacyjnego ewaluowały i przybierały nowy charakter.

W starożytności, czyli okresie historycznym trwającym do ok. V w. naszej ery zaznacza się wyraźna dysproporcja w ilości czasu wolnego dysponowanym przez wolnych obywateli i niewolników. Wolni obywatele, w przeciwieństwie do niewolników - mogli go spędzać na innych niż tylko wypoczynek czynnościach. Zawody sportowe, przedstawienia teatralne, koncerty muzyczne były organizowane po to, by ów czas spożytkować. Popularne były także podróże (lądowe, morskie), które służyły zaspokojeniu ciekawości, odkryciu nowych terenów i krain, czy też wiązały się z potrzebą odwiedzenia bliskich, obcowania z przyrodą i szukania kontaktu z bóstwami. Wszystkie wspomniane zajęcia dostarczały rozrywki, wrażeń, wpływając przy tym na rozwój fizyczny, społeczny, kulturalny wolnych obywateli.

Średniowiecze trwające do ok. XV w. to okres, w którym zaznacza się stopniowy wzrost liczby osób wykorzystujących czas wolny do innych niż wypoczynek czynności. Początkowo z dobrodziejstw czasu wolnego korzystały warstwy uprzywilejowane (rycerstwo, możnowładztwo, szlachta), jednak mieszczanie i chłopi wraz z rozwojem miast i wzrostem znaczenia wsi także zyskali taką możliwość. To czas bujnego rozwoju poezji, muzyki, teatru oraz rozwoju turystyki - głownie kupieckiej i pielgrzymkowej (np. do miejsc kultu chrześcijańskiego). W okresie schyłkowym czyli renesansie pojawił się motyw ideału człowieka - jako istoty twórczej, kształcącej siebie i otaczający świat.[1]

Koniec średniowiecza to początek formułowania się nowożytnych państw, zasadniczo różniących się od państw średniowiecznych. To czas rozwoju absolutyzmu, feudalizmu oraz nowoczesnego aparatu państwowego. Konflikty między władzą centralną a arystokracją, były przyczyną rozpadu monarchii absolutnych i rozwoju bardziej demokratycznych form rządów, takich jak: monarchia konstytucyjna, monarchia parlamentarna czy republika. Wielka Rewolucja Francuska mająca miejsce we Francji w latach 1789-1799 była wydarzeniem bezprecedensowym, które przyczyniło się do wzrostu znaczenia państwa świeckiego i tym samym osłabienia wpływów kościoła. Czas Rewolucji Francuskiej uznaję się za początek dynamicznego rozwoju kapitalizmu oraz początek walki proletariatu miejskiego o prawo do pracy i opieki społecznej zgodnie z hasłem „wolność, równość, braterstwo”. Wydarzenie to wpłynęło na zwiększenie świadomości narodowej, co w XIX w. pośrednio przyczyniło się do powstania państw narodowych na terenie Europy. W XVII i XVIII w. nastąpił ogromny rozwój nauk ścisłych, oraz wiele odkryć technicznych. Szczególne znaczenie miało wynalezienie maszyny parowej, co pozwoliło na mechanizacje produkcji. Wpłynęło to na rozwój nowoczesnych fabryk, w którym praca ludzka była traktowana przedmiotowo. Zasoby czasu wolnego były uwarunkowane pochodzeniem społecznym oraz posiadanym majątkiem. Czas wolny przeznaczany był głownie na wypoczynek, a z przywileju uczęszczania do instytucji kulturalnych, kontemplowania literatury, czy też udziału w wycieczkach turystycznych cieszyć się mogli głównie bogaci mieszczanie.

Szczególnie dynamiczne zwiększenie zasobów czasu wolnego, jakim ludzie dysponowali nastąpiło od końcowej fazy rewolucji przemysłowej w XIX w. W wyniku rozwoju nowoczesnych form produkcji, czas pracy zawodowej ulegał stopniowo skróceniu. Istotny wpływ na takie zmiany, miały także starania pracowników domagających się praw pracowniczych, z których skrócenie czasu pracy było jednym z najważniejszych postulatów. Wywalczone prawa, zostały utrwalone w formalnych dokumentach broniących praw pracowników - kodeksach pracy i prawach pracy. W XX wieku proces skracania czasu pracy nadal postępował, co było związane z dalszym rozwojem technologicznym, zwiększeniem wydajności pracy oraz rozbudowy ustawodawstwa socjalnego. Ze względu na podział świata na dwa różniące się diametralnie pod względem ideologicznym, gospodarczym, społecznym bloki - kapitalistyczny i socjalistyczny - proces ten przebiegał z różną dynamiką. Znaczenie czasu wolnego w tych blokach było zupełnie inne, a formy spędzania czasu wolnego zasadniczo się różniły. W krajach kapitalistycznych praca była środkiem, a celem był czas wolny. Natomiast w krajach socjalistycznych było zupełnie odmiennie (przynajmniej w ideologii), czas wolny był środkiem (odpoczynek) do celu jakim była praca. Ideologia ta promowała bierne formy spędzania czasu wolnego, najczęściej w postaci wypoczynku służącemu regeneracji sił fizycznych i psychicznych do dalszej pracy.

Praca zawodowa w XXI wieku stała się bardziej wydajna, statystycznie pracujemy krócej, ale czy dzięki temu mamy więcej czasu wolnego niż nasi przodkowie? Jeśli porównamy okresy historyczne - to zauważymy, że na przestrzeni dziejów ilość czasu wolnego systematycznie rosła, przy jednoczesnym skróceniu czasu pracy. Jednak wraz z rozwojem cywilizacyjnym, ludzie zaczęli pełnić więcej ról społecznych, i więcej się od nich wymaga. Sprawia to, że choć pracujemy krócej, nasze życie przepełnione jest innymi obowiązkami związanymi z edukacją, wychowaniem dzieci, obsługą gospodarstwa domowego itd. Postawienie tezy, że czasu wolnego mamy coraz więcej, jest więc wielce ryzykowne. Bardziej trafne byłoby stwierdzenie, że pracujemy krócej niż w przeszłości.

Niektórzy autorzy mają jednak inny pogląd na ten problem, twierdząc że ilość czasu wolnego w przyszłości powinna także się zwiększać, w wyniku dalszego rozwoju społeczno - gospodarczego. Będzie to wynikało - jak podkreśla Władysław Gaworecki - z dalszej komputeryzacji i robotyzacji życia. „Według wszelkich prognoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajności pracy, że albo spowoduje to masowe bezrobocie, albo przyczyni się do dalszego, bardzo istotnego skrócenia czasu pracy. Powstanie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. Jeśli się założy, iż realny jest wariant drugi, optymistyczny, to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą”. [2] Władysław Gaworecki idzie dalej, określając przyszłą cywilizację mianem „cywilizacji czasu wolnego”. [3]



[1] J. Pięta, op.cit., s. 75.

[2] W. Gaworecki, Turystyka, Warszawa 2003 s. 114.

[3] Tamże, s. 115.

Opublikowane w turystyka edukacyjna

feed-image Feed Entries

Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information