admin

admin

Adres witryny:

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:30

Pojęcie i specyfika czasu wolnego.

Pojęcie czasu wolnego towarzyszy nam w życiu codziennym, jednakże zdefiniowanie go - okazuje się być trudne. Wynika to głównie z tego, że jest to pojęcie abstrakcyjne, różnie rozumiane i interpretowane przez ludzi.

W potocznym rozumieniu czasem wolnym jest czas, w którym możemy odpoczywać, bawić się lub zajmować się naszymi zainteresowaniami. Badacze czasu wolnego natomiast, próbują z różnym skutkiem ująć ten termin w definicje i określić jego specyfikę. Nie jest to zadanie łatwe, bowiem wyraźnych granic pomiędzy czasem wolnym a pozostałym czasem (np. czasem pracy zawodowej, czasem nauki) nie ma. Wynika to z samej natury czasu: jego płynności, niewidzialności czy też nieprzewidywalności. Główny nacisk przy wydzielaniu czasu wolnego, badacze kładą na kryterium obowiązkowości czynności. Czasem wolnym najczęściej określają czas bez obowiązków, który człowiek może wykorzystać na zajęcia dowolne, zależne od zainteresowań i których podejmowanie wynika z potrzeby odpoczynku lub samorozwoju.

W ten sposób czas wolny definiuje Jan Pieta, dla którego „jest to ta część budżetu czasu, która nie jest zajęta przez prace zarobkową normalną i dodatkową, ani przez systematyczne kształcenie się uczelniane, ani przez zaspakajanie elementarnych potrzeb fizjologicznych (sen, posiłki, higiena), ani przez stałe obowiązki domowe (gotowanie, pranie, sprzątanie, opieką nad członkami rodziny niezdolnymi do samoobsługi) i może być spożytkowana bądź na swobodne wczasowanie, bądź na życie rodzinne, obowiązki społeczne i aktywność przynoszącą doraźne korzyści.”[1]

W literaturze możemy odnaleźć inne - starsze definicje, na których współcześni autorzy tacy jak Jan Pięta wzorowali się. Niezwykle duży wkład w badania nad czasem wolnym wniósł Aleksander Kamiński, który wyróżnił takie składniki czasu wolnego jak „czas na wpół wolny”, i „wczasy”. W założeniu autora, terminy te miały sprzyjać wyróżnieniu tych sfer dnia i tygodnia, w których człowiek może dobrowolnie podejmować atrakcyjne dla niego czynności. Czasem „na wpół wolnym” A. Kamiński określa te działania, które cechuje pomniejszona (w stosunku do czasu wolnego) - dobrowolność. Czynności wykonywane w czasie „na wpół wolnym” przynoszą określone korzyści materialne ( np. praca w ogródku warzywnym), albo wynikają z przymusu społecznego i nacisku opinii publicznej. Natomiast termin „wczasy” autor stosował dla określenia „zajęć i zachowania się w czasie wolnym od pracy zarobkowej (normalnej i dodatkowej), od zaspokojenia potrzeb organizmu, od obowiązków domowych i kształcenia się, podejmowane dobrowolnie dla odpoczynku, zabawy i własnego rozwoju umysłowego, społecznego, artystycznego, technicznego, fizycznego”.[2] Wczasy były dla Aleksandra Kamińskiego czymś więcej niż czasem urlopu i wakacji, jak to jest potocznie rozumiane.

Zarówno A. Kamiński jak i późniejsi polscy i zagraniczni badacze czasu wolnego czerpali wiedzę i wnioski z rozważań francuskiego socjologa Jofrre`a Dumazediera. Mianem czasu wolnego określał on „zespół zajęć, którym jednostka oddawać się może z własnej woli bądź dla odpoczynku, bądź dla rozrywki, bądź dla rozwoju swych wiadomości lub bezinteresownego kształcenia się, względnie dla swego dobrowolnego uczestnictwa w życiu społecznym, po wyzwoleniu się od obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych”.[3]

Kryterium dobrowolności podejmowania czynności we wszystkich przytoczonych definicjach, okazuję się kluczowe w określaniu i wydzielaniu czasu wolnego. Wydaję się, że zdefiniowanie czasu wolnego mimo licznych prób było i jest nadal mało skuteczne, a wielość definicji sprawia, że pojecie to jeszcze bardziej staje się zagmatwane i niezrozumiałe.

Pojęcia czasu wolnego stworzone przez J. Pięte, A. Kamińskiego i J. Dumazediera, odnoszą się przede wszystkim do osób dorosłych. Czas wolny dzieci i młodzieży ma natomiast nieco inną specyfikę.

Zdaniem J. Izdebskiej jest on u dzieci znacznie dłuższy. Charakteryzuje się mniej zróżnicowanymi formami i miejscami spędzania go. Większy jest też w nim udział odpoczynku biernego. Ponadto czas wolny dzieci i młodzieży podlega kontroli rodziców, nauczycieli, różnego rodzaju instytucji odpowiedzialnych za opiekę nad młodym pokoleniem. [4]

S. Roszczak definiuje czas wolny ucznia jako ten, który pozostaje mu do własnej dyspozycji po załatwieniu wszystkich czynności związanych z nauką i uczęszczaniem do szkoły oraz po wypełnieniu obowiązków domowych. [5]

Podobnie czas wolny ucznia określa T. Wujek. Uważa on, że jest nim czas, który należy do ucznia po zaspokojeniu potrzeb organizmu, wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych, w których może on wykonać czynności według swego upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokojeniem własnych zainteresowań. [6]

Stosunkowo szeroki zakres pojęcia czasu wolnego ucznia nakreśla K. Czajkowski. Uważa on, że jest nim ten okres dnia, który pozostaje mu do wyłącznej dyspozycji, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji, niezbędne osobiste zajęcia domowe. Obejmuje on też dobrowolnie na siebie przyjęte obowiązki społeczne. [7]

W Konwencji Praw Dziecka postuluje się aby edukacja dziecka była ukierunkowana na rozwijanie jego osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych w jak najpełniejszym zakresie. Zobowiązuje się w niej państwa do uznania praw dziecka do: wypoczynku, czasu wolnego, uczestnictwa w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, dostosowanych do wieku dziecka oraz do nieskrępowanego uczestniczenia w życiu kulturalnym i artystycznym. Wymaga się również od państw sprzyjania tworzeniu właściwych warunków i równych sposobności dla działalności kulturalnej, artystycznej, rekreacyjnej oraz w sferze wykorzystania czasu wolnego.[8] Odzwierciedlenie togo prawa znajduje się również w „Ustawie o systemie oświaty”.[9]

Mimo abstrakcyjności pojęcia czasu wolnego, stało się ono przedmiotem zainteresowania wielu nauk szczegółowych (socjologii, psychologii, ekonomii, pedagogiki itp.), a badania nad nim przyjmują różny wymiar i cel. Warto podkreślić, że w ramach pedagogiki ogólnej wyodrębniła się subdyscyplina zwana pedagogiką czasu wolnego, często zamiennie stosowana z pojęciem „ wychowanie do czasu wolnego”, dla której czas wolny stał się przedmiotem badań i dociekań teoretycznych. [10]

Jak podkreśla Elżbieta Woźniakowa termin pedagogiki czasu wolnego został wprowadzony w latach `50 XX wieku, w związku z rozwojem społeczeństwa industrialnego. Pedagogikę czasu wolnego wg autorki można pojmować w zakresie wąskim, jak i szerokim. W zakresie wąskim pedagogika czasu wolnego rozumiana jest jako konkretna działalność wychowawców ukierunkowana na modyfikację wzorów spędzania czasu wolnego i na podwyższanie kultury wczasowania (rekreacji). Zakres szeroki byłby zarezerwowany dla pedagogicznej teorii czasu wolnego.[11]

Należy mieć nadzieję, że pedagogika czasu wolnego przyczyni się do lepszego zrozumienia znaczenia czasu wolnego w edukacji, co pozwoli planować i realizować określone projekty edukacyjne (lokalne, regionalne, krajowe, międzynarodowe) służące jego racjonalnemu i społecznie użytecznemu wykorzystaniu.



[1] J. Pięta, Pedagogika czasu wolnego, Warszawa 2004, s. 12.

[2] A. Kamiński, Czas wolny i jego problematyka społeczno - wychowawcza, Wrocław 1965, s. 88.

[3] M. Czerepaniak - Walczak, Gdy po nauce mamy czas wolny, Szczecin 1997, s. 21.

[4] J. Izdebska: Czas wolny dzieci miejskich i wiejskich, (w:) Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce, K. Przecławski (red.), Warszawa 1979, s. 47-48.

[5] M. Walczak, Wychowanie do wolnego czasu, Zielona Góra 1994, s. 7-9.

[6] T. Wujek, Z badań nad budżetem czasu wolnego młodzieży szkolnej w środowisku wielkomiejskim, Kwartalnik Pedagogiczny, nr 3, 1960

[7] K. Czajkowski, Pozaszkolna praca opiekuńczo-wychowawcza, Warszawa 1970

[8] S. Słupik, Czas wolny dzieci i młodzieży, Polityka Społeczna, nr 9, 2004, s. 63.

[9] Znowelizowana ustawa o systemie oświaty po zmianach z 2 lipca 2004r., Poznań 2004, s. 3.

[10] E. Woźniakowa, Koncepcja czasu wolnego Aleksandra Kamińskiego, Zielona Góra 1996, s. 39-40.

[11] E. Woźniakowa, op.cit., s. 39-40.

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:23

Sposoby spędzania czasu wolnego Polaków.

 

Bez względu na wymiar czasu wolnego, jakim ludzie dysponowali - umiejętne jego wykorzystanie zawsze było wysoko cenione przez społeczeństwo, a czynności wykonywane w czasie wolnym świadczyły o poziomie indywidualnego rozwoju i statusie społecznym.

We współczesnych społeczeństwach (podobnie jak w przeszłości), występuje nierówny dostęp do czasu wolnego. Praktykowane formy spędzania czasu wolnego uzależnione są od wielu czynników, które najczęściej dzieli się na zewnętrzne i wewnętrzne.

Do pierwszych z nich zalicza się: środowisko (teren naturalny, krajobraz, klimat, charakter zabudowy, komunikację), wzory, wzorce osobowe (rodzina, wychowawcy, autorytety zwyczaje, obyczaje, modele spędzania czasu wolnego), organizację życia (czas wolny, prawo korzystania z terenów, obiektów i urządzeń rekreacyjnych). [1]

Z kolei do uwarunkowań wewnętrznych należą czynniki wrodzone (typ układu nerwowego, potrzeby: ruchu, zabawy i wypoczynku) i nabyte (nawyki i rezultaty doświadczeń życiowych). [2]

Można je sprowadzić do czynników: biologicznych (stan zdrowia, poziom sprawności i wydolności fizycznej organizmu, typ budowy somatycznej); psychicznych (determinanty osobowościowe i nawykowe); społeczno-demograficznych (płeć, wiek, wykształcenie, zawód); ekonomicznych (sytuacja materialna, ilość czasu wolnego, dostępność infrastruktury rekreacyjnej). [3]

Poziom wykształcenia i tradycje kulturowe domu rodzinnego determinują w sposób szczególny preferencje w zakresie aktywności czytelniczej, uczęszczania do teatru, na koncerty symfoniczne, a także w sferze działalności społecznej, życia towarzyskiego oraz spędzania urlopu. W przypadku wykształcenia okazuję się, że wraz z jego wyższym poziomem zwiększają się umiejętności lepszego, bardziej selektywnego i celowego organizowania czasu wolnego, jak i preferencje dla czynnych form spędzania tego czasu. Wyższe aspiracje kulturalne określonych środowisk powodują uznanie jakości czasu wolnego jako wykładnika pozycji i wartości społecznej. Środowiska o mniejszych tradycjach kulturalnych skłonne są natomiast podnosić do rangi kryterium pozycji społecznej raczej pozycję zawodową i materialną.[4]

O sposobach spędzania czasu wolnego w dużym stopniu decyduje też stan cywilny jednostek. Osoby „wolne” z reguły częściej uczęszczają do kina, teatru, na spotkania towarzyskie itp. niż zamężne kobiety i żonaci mężczyźni, którzy z kolei częściej spędzają czas wolny na zajęciach przydomowych. Jednostki posiadające rodzinę, znaczną część swych potrzeb psychicznych, w tym również potrzebę kontaktów towarzyskich - zaspakajają w domu.

Bardzo duży wpływ na sposób spędzania czasu wolnego wywiera wysokość dochodów na członka rodziny. Korzystniejsza sytuacja finansowo - materialna łączy się zazwyczaj z kosztowniejszymi formami spędzania czasu wolnego. Zauważyć należy również, że wysokość dochodów często rzutuje na ilość czasu wolnego - bardzo często bowiem osoby o niskich dochodach podejmują prace dodatkowe, które ograniczają ilość czasu pozostającego do swobodnej dyspozycji.

O wyborze form spędzania czasu wolnego, decydują także stan zdrowia i wiek człowieka. Człowiek stary, chory, czy w jakiś inny sposób ograniczony w zakresie poruszania się, z konieczności będzie preferował takie formy, które nie wymagają aktywności ruchowej. Ludzie młodzi w mniejszym stopniu obciążeni są obowiązkami rodzinnymi, mają więcej energii i zapału do poznawania otaczającego świata, częściej poświęcają wolny czas na uczęszczanie do kina, spacery, dokształcanie itd. Wraz z wiekiem aktywność ta najczęściej maleje, a preferencjom zaczynają podlegać inne formy spędzania czasu wolnego. Różnica w sposobie wykorzystania czasu wolnego przez dzieci i młodzież w porównaniu z osobami dorosłymi, wynika także ze skromnego doświadczenia życiowego i ich niedojrzałości psychicznej, która przejawia się niemożliwością organizowania własnego życia całkowicie zgodnie z własną wolą.[5]

Interesujących wniosków na temat ilości czasu wolnego, jakim dysponują Polacy dostarczyły badania przeprowadzone przez Centrum Badania Opinii Społecznej w dniach 1 - 4 lipca 2006r.[6]

W swoich badaniach CBOS zapytał 950 osobową, reprezentatywną grupę dorosłych Polaków (próba losowa), ile mniej więcej czasu wolnego mają w ciągu tygodnia. Wyniki badań okazały się interesujące. Co ósma osoba (13%) stwierdziła, że w ogóle nie ma czasu dla siebie. Niemal jedna trzecia Polaków (32%) oceniła, że ich czas wolny to od jednej do dwudziestu godzin tygodniowo. Jedna piąta ankietowanych (21%) zadeklarowała, że dysponuje ponad czterdziestoma godzinami czasu wolnego tygodniowo, przy czym w przypadku 6% ogółu można powiedzieć, że cały ich czas jest czasem wolnym (w tej kategorii znalazły się odpowiedzi stwierdzające ten fakt wprost i takie, w których podano liczbę godzin większą niż dziewięćdziesiąt).[7]

Badania pozwoliły stwierdzić, że ilość czasu wolnego dorosłych Polaków zależy przede wszystkim od wykonywania pracy zawodowej oraz wieku.

Osoby zatrudnione dysponują nie więcej niż dwudziestoma godzinami w tygodniu (40%) lub w ogóle nie mają czasu wolnego (17%). Z kolei osoby bierne zawodowo dysponują najczęściej ponad czterdziestoma wolnymi godzinami (32%). W grupie czynnych zawodowo rolnicy i osoby pracujące na własny rachunek najczęściej deklarowali, że w ogóle nie mają czasu dla siebie (odpowiednio 34% i 32%).[8]

Ilość czasu wolnego Polaków wykazuje zależność z wiekiem, przy czym ten czynnik jest bardzo mocno powiązany z wcześniej opisanym. Osoby najstarsze (powyżej 65 roku życia), z których niewiele tylko jeszcze pracuje, najczęściej spośród wszystkich deklarowały, że cały swój czas mają dla siebie (18%), lub że mają go od czterdziestu do dziewięćdziesięciu godzin tygodniowo (31%). Wskazuje to na potrzebę animacji czasu wolnego dla tej grupy społecznej, która w kolejnych latach w związku z starzeniem się społeczeństwa, będzie się szybko zwiększać.[9]

Co ciekawe - co trzeci Polak (32%) deklaruje, że w ciągu ostatnich pięciu lat zmniejszyła się ilość wolnego czasu, którym dysponuje. Przeciwnego zdania jest co czwarty badany (24%). Najwięcej respondentów (42%) wyraża jednak przekonanie, że ilość czasu, który mają dla siebie, pozostała bez zmian. Okazuję się, że obiektywny wzrost ilości czasu wolnego obserwowany przez badaczy w długiej perspektywie czasu, różni się od subiektywnego poczucia bazującego na krótkim okresie czasu. [10]

Im starsi są respondenci, tym częściej odpowiadają, że obecnie mają więcej czasu dla siebie niż pięć lat wcześniej (poza grupą osób najstarszych, powyżej 64 roku życia, z których aż 49% nie zaobserwowało w tym zakresie żadnych zmian). Wśród badanych z dwóch najmłodszych grup wiekowych (od 18 do 34 roku życia) liczby osób, które odczuły zmniejszenie się ilości czasu wolnego przekroczyły połowę, co wiąże się z wchodzeniem w okres aktywności zawodowej. Im starsi są badani, tym rzadziej deklarują, że mają obecnie mniej czasu niż przed pięcioma laty.[11]

Im lepiej wykształceni są Polacy, tym częściej odpowiadają, że zmniejszyła się ilość wolnego czasu, którym dysponują, a tym rzadziej - że nic się w tej kwestii nie zmieniło.

Przytoczone wyniki badań wskazują, że czas wolny jest istotnym składnikiem budżetu czasu i tym samemu powinno się mu poświęcić dużo uwagi. Przytoczone wyniki badania nie uwzględniają osób poniżej 18 roku życia. Dzieci i młodzież, jak zostało już to wspomniane, posiadają znacznie więcej wolnego czasu, który ulega gwałtownemu skróceniu wraz z wejściem w życie zawodowe. Ilość czasu wolnego młodych Polaków ciężko zbadać, co wynika przede wszystkim z trudności metodologicznych.

 



[1] M. Demel, W. Humen, Wprowadzenie do rekreacji fizycznej, Warszawa 1970, s. 88-89.

[2] E. Małkiewicz, A. Oleszkowicz, A. Senejko, K. Woysław-Soszyńska: Związek zewnętrznych
i wewnętrznych czynników w rozwoju psychicznym człowieka, (w:) M. Porębska (red.), Środowisko społeczne a rozwój psychiczny człowieka, Wrocław 1985, s. 195-197.

[3] R. Winiarski, Wstęp do teorii rekreacji, Kraków 1989, s. 85-86.

[4] Tamże, s.86.

[5] M. Marcinkowki w: Czas wolny, rekreacja,turystyka,hotelarstwo,żywienie, red W. Siwiński, R Pauler,E Mucha-Szajek, Poznań 2003, s. 82-84.

[6] Centrum Badania Opinii Społecznej, http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2006/K_124_06.PDF

[7] Tamże

[8] Tamże

[9] Tamże

[10] Tamże

[11] Tamże

Czwartek, 08 Marzec 2012 00:14

Wychowawcze funkcje czasu wolnego.

Czas wolny dzieci i młodzieży (jak i dorosłych) można rozpatrywać w aspektach: zdrowotnym, psychologicznym, socjologicznym, ekonomicznym, i pedagogicznym. W każdej działalności wychowawczo - edukacyjnej należy uwzględniać wszystkie aspekty jednocześnie. [1]

Aspekt zdrowotny sprowadza się do takiej animacji czasu wolnego, by stał się on czasem odnowy biologicznej, poprawy stanu zdrowia oraz szeroko rozumianej profilaktyki zdrowotnej. Chodzi o to, by w czasie wolnym poprzez podejmowanie prozdrowotnych czynności zwiększać odporność organizmu i tym samym zapobiegać ewentualnym problemom zdrowotnym. W dobie schorzeń i chorób cywilizacyjnych takich jak: skrzywienia kręgosłupa, permanentny stres, nadciśnienie tętnicze - aspekt ten wydaje się szczególnie istotny, a dobry stan zdrowia (kształtowany także w czasie wolnym), powinien być traktowany za podstawowy warunek rozwoju osobistego i uczestnictwa w życiu społecznym.[2]

Aspekt psychologiczny wiąże się natomiast z wykorzystaniem czasu wolnego dla celów rozrywki, samokształcenia oraz rozwijania zainteresowań, które wolne są od przymusu i zaostrzonej kontroli. Młodzi ludzie chcą spędzać czas wolny zgodnie z własną wolą, zainteresowaniami - staje się on wówczas źródłem indywidualnych doświadczeń i przeżyć, wpływających na kształtowanie charakteru i własnej tożsamości. Aspekt ten bezpośrednio związany jest z podstawową cechą czasu wolnego, jaką jest dobrowolność podejmowania czynności, będącą gwarantem satysfakcji i spełnienia z wykorzystania czasu wolnego.[3]

Ważnym aspektem jest także aspekt socjologiczny, w którym zwraca się uwagę na fakt spędzania czasu wolnego w grupie. Człowiek, dzięki uczestnictwu w życiu społecznym skazany jest na kontakty z innymi ludźmi, a bycie członkiem społeczności (lokalnej, regionalnej, krajowej, globalnej) związane jest z określonymi obowiązkami i przywilejami. Młodzi ludzie podobnie jak w czasie nauki (na lekcjach), w czasie wolnym uczą się z jednej strony współpracy z rówieśnikami, a z drugiej rezygnacji z postaw szkodzących funkcjonowaniu grupy. [4]

Z aspektem socjologicznym powiązany jest aspekt ekonomiczny, który możemy rozumieć w kategoriach budżetu czasu wolnego. Ilość czasu wolnego oraz długość pracy lub nauki uwarunkowane są wieloma czynnikami i są powiązane ze sobą na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Zależność ta polega na tym, że im sprawniej organizowana jest praca lub nauka, tym więcej czasu wolnego mają pracownicy, uczniowie. Z pedagogicznego punktu widzenia istotne wydaje się takie organizowanie budżetu czasu, by czas pracy lub nauki pozostawał w „zdrowych” proporcjach z czasem wolnym, zapewniając harmonijny wielokierunkowy rozwój człowieka. Szczególnie istotne znaczenia ma to w odniesieniu do młodego pokolenia, narażonego na przemęczenia i wspomniane wcześniej choroby cywilizacyjne, wynikające z nadmiernych obowiązków szkolnych i złych warunków nauki.[5]

Na równi z przedstawionymi aspektami czasu wolnego stoi aspekt pedagogiczny, w którym czas wolny możemy traktować, jako miejsce podejmowania czynności wychowawczych (przez dorosłych wobec dzieci i młodzieży lub samodzielnie przez dzieci i młodzież), mających na celu kształtowanie osobowości i zainteresowań. [6]

Szczególność działań pedagogicznych w czasie wolnym wobec młodego pokolenia wynika z tego, że opierają się one głównie na stwarzaniu odpowiednich warunków zewnętrznych dla czynności podejmowanych przez młodych ludzi, poszanowaniu wolności w ich wyborze oraz minimalnej kontroli. Przykładowo takim działaniem może być budowa skateparku przez władze samorządowe - działanie to sprawia, iż młodzi ludzie mają miejsce, gdzie mogą (ale nie muszą) rozwijać swoje zainteresowania i dzięki temu (poprzez „wypełnienie” czasu wolnego) mniejsze jest prawdopodobieństwo praktykowania przez nich społecznie nie pożądanych form spędzania czasu wolnego. Aspekt ten choć rozumiany przez większość dorosłych, w małym stopniu przekłada się na powstawanie i funkcjonowanie organizacji społecznych, plasując Polskę w ogonie europejskim jeśli chodzi o członkostwo młodych ludzi w organizacjach pozaszkolnych, społecznych, sportowych itp. Jest to pole dla działalności (rządu, władz lokalnych), w którym nadal jest bardzo dużo do zrobienia.

Czas wolny spełnia podobne funkcje wychowawcze w odniesieniu do dzieci, młodzieży, jak i osób dorosłych - nie mniej jednak w przypadku pierwszej kategorii, jest on o tyle istotny, iż (jak już zostało wspomniane) wpływa on na kształtowanie osobowości i zainteresowań, będących kluczowym elementem późniejszego życia społeczno - zawodowego. W literaturze pedagogicznej wymienia się kilka funkcji wychowawczych czasu wolnego, najczęściej wyróżnia się funkcje: rekreacyjną, rozwojową, wychowawczą, socjalizacyjną, edukacyjną, kreacyjną oraz kulturalną, które są ściśle związane z omówionymi aspektami czasu wolnego. [7].

Interesującego podziału funkcji czasu wolnego dokonał M. Winiarski, który wyróżnił funkcję: kreatywną, rekreacyjną, kształcącą, opiekuńczą, integracyjną i środowiskową. [8]

Funkcja kreatywna czasu wolnego według autora, polega na zaspokajaniu potrzeb samorealizacji jednostki, rozwijaniu zainteresowań i aspiracji, umiejętności i sprawności, wykrywaniu i rozwijaniu uzdolnień i talentów, zbliżaniu do różnych dziedzin życia społeczeństwa, kształtowaniu postaw twórczych i predyspozycji do kierowania własnym rozwojem.[9]

Funkcja rekreacyjna natomiast przejawia się głównie w organizowaniu wypoczynku, zabawy i rozrywki.[10]

Funkcja kształcąca według M. Winiarskiego przejawia się w rozwijaniu zainteresowań nauką i techniką oraz kształtowaniu postaw naukowo - badawczych dzieci i młodzieży. [11]

Funkcja opiekuńczą wiąże się z tworzeniem warunków do zaspokajania podstawowych potrzeb dzieci i młodzieży, przeciwdziałaniem czynnikom zagrażającym życiu i zaburzającym rozwój, wyrównywaniem braków rozwojowych, kompensowaniem niedomagań w funkcjonowaniu rodziny, ukierunkowaniem drogi szkolnej uczniów i przeciwdziałaniem negatywnym selekcjom. Funkcja ta wynika z szybkiego tempa przemian społeczno-kulturowych, występowania zjawisk patologii społecznej (zwłaszcza w wielkich aglomeracjach), dezorganizacji środowiska rodzinnego, pracy zawodowej obojga rodziców i ich dłuższego przebywania poza domem, nasilania się chorób cywilizacyjnych, niedomagań systemu szkolnego. [12]

Funkcja integracyjna wg autora ukierunkowana jest w szczególności na zbliżanie się do siebie dzieci, młodzieży i dorosłych zamieszkałych w danym osiedlu, dzielnicy, mieście, wsi i większych rejonach terytorialnych oraz nawiązywaniem więzi interpersonalnych w sferze społecznej i duchowej. [13]

Funkcja środowiskowa obejmującą takie zadania, jak: podnoszenie poziomu kultury pedagogicznej społeczności lokalnej, rozbudzanie i wzmacnianie motywacji do podejmowania działalności opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej, inicjowanie współdziałania placówek i instytucji środowiskowych zorientowanych na zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej, koordynowanie działalności kształcącej, opiekuńczo-wychowawczej i kulturalno-oświatowej oraz wzbogacanie infrastruktury materialnej wychowania w środowisku.[14]

Inni autorzy funkcję czasu wolnego widzą podobnie. A. Kamiński wśród funkcji czasu wolnego wyróżnia: wypoczynek, rozrywkę i rozwój zainteresowań (miłośnictwa).[15] T. Wujek w czasie wolnym dzieci i młodzieży wyróżnia funkcje wypoczynku i rozrywki (rekreacji) oraz rozwoju osobowości (rozwojowa).[16] Regeneracja sił fizycznych i psychicznych organizmu - to z kolei najważniejsze funkcje czasu wolnego według Z. Dąbrowskiego. [17]

Najważniejszą funkcją wymienianą przez większość badaczy czasu wolnego jest wypoczynek, rozumiany jako regeneracja sił (fizycznych i psychicznych) po długotrwałej pracy fizycznej czy umysłowej, doprowadzającej organizm do zmęczenia, senności, agresji.[18]

Najlepszą jego formę dla dzieci i młodzieży stanowi wypoczynek czynny, ponieważ zawiera on elementy zabawy, emocji, przygody i wyzwania, wpływające na rozwój psychiczny, fizyczny i społeczny. Do aktywnych form wypoczynku należą m.in. turystyka i sport. Niestety najbardziej popularne i najczęściej praktykowane są bierne formy spędzania czasu wolnego ( np. TV, Internet), ze względu na łatwą dostępność do nich.

 



[1] K.. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006

[2] Tamże

[3] Tamże

[4] Tamże

[5] Tamże

[6] Tamże

[7] M. Przetacznikowa: Charakterystyka środowiska wychowawczego (w:) Psychologia wychowawcza, M. Przetacznikowa, Z. Włodarski (red.), Warszawa 1986, s. 426-427.

[8] M. Winiarski, Zmiany w wychowaniu pozaszkolnym na początku lat dziewięćdziesiątych, [w:] Problemy Opiekuńczo-Wychowawawcze, nr 8, 1995, s. 327-328.

[9] Tamże, s. 327-328.

[10] Tamże, s. 328.

[11] Tamże, s. 328.

[12] Tamże, s. 328 - 329.

[13] Tamże, s. 329.

[14] Tamże, s. 329.

[15] A. Kamiński, Kultura mas a wczasy, Kultura i Społeczeństwo, nr 3, 1954

[16] T. Wujek, Praca domowa i czynny wypoczynek ucznia, Warszawa 1979, s. 13.

[17] Z. Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 1966, s. 18.

[18] K. Denek, Pedagogiczne aspekty czasu wolnego, Lider, nr 12, 2006


feed-image Feed Entries

Uwaga! .

Uzywamy plikow cookies, by ulatwic korzystanie z naszego serwisu. Jesli nie chcesz, by pliki cookies byly zapisywane na Twoim dysku, zmien ustawienia swojej przegladarki internetowej.

EU Cookie Directive Module Information